ส่วนที่ 1 การเลิกสหกรณ์และการเลิกกลุ่มเกษตรกร
1. บทนำ
ในระบบเศรษฐกิจฐานรากของประเทศไทย
สหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรถือเป็นสถาบันที่มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนการรวมกลุ่มเพื่อช่วยเหลือตนเองและช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
อย่างไรก็ตาม วัฏจักรของการดำเนินธุรกิจย่อมมีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด
การเลิกสหกรณ์และการเลิกกลุ่มเกษตรกรถือเป็นกระบวนการทางกฎหมายที่มีความละเอียดอ่อนและซับซ้อน
เนื่องจากมิใช่เพียงการยุติการดำเนินงานทางธุรกิจเท่านั้น
แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงสถานะทางกฎหมายจาก “นิติบุคคลที่ดำเนินกิจการ” ไปสู่สถานะ “นิติบุคคลเพื่อการชำระบัญชี” ก่อนจะสิ้นสภาพบุคคลโดยสมบูรณ์ การดำเนินการในขั้นตอนนี้จึงต้องอาศัยความแม่นยำในข้อกฎหมายและความระมัดระวังในการใช้อำนาจทางปกครอง
เพื่อคุ้มครองประโยชน์ของสมาชิก เจ้าหนี้ และระบบสหกรณ์โดยรวม
เอกสารนี้จัดทำขึ้นโดยสังเคราะห์องค์ความรู้จากกฎหมายแม่บท
ได้แก่ พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
พระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
และพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
และพระราชกฤษฎีกา ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2547 ซึ่งเป็นกรอบในการใช้อำนาจของนายทะเบียนสหกรณ์
เพื่อให้เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน รองนายทะเบียนสหกรณ์ และผู้เกี่ยวข้อง
สามารถใช้อำนาจหน้าที่ในการสั่งเลิก แต่งตั้งผู้ชำระบัญชี
และกำกับดูแลการชำระบัญชีได้อย่างถูกต้อง โปร่งใส
และลดความเสี่ยงต่อข้อพิพาททางกฎหมาย เนื้อหาภายในครอบคลุมตั้งแต่หลักการพื้นฐานทางกฎหมาย
ขั้นตอนการปฏิบัติงานที่สอดคล้องกับระเบียบราชการ
ไปจนถึงการแก้ไขปัญหาข้อขัดข้องในทางปฏิบัติ
2. กรอบแนวคิดและสถานะทางกฎหมาย
ในทางกฎหมาย “การเลิก” (Dissolution) ไม่ได้หมายความว่าสหกรณ์หรือกลุ่มเกษตรกรนั้นสิ้นสถานะนิติบุคคลในทันที
แต่เป็นจุดเปลี่ยนของวัตถุประสงค์องค์กร
จากเดิมที่มีวัตถุประสงค์เพื่อดำเนินธุรกิจแสวงหาผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสังคมแก่สมาชิก
เปลี่ยนไปเป็นวัตถุประสงค์เพื่อ “การชำระบัญชี” (Liquidation) เท่านั้น ตามมาตรา 76 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ และตามมาตรา 34 วรรคท้าย แห่ง พ.ร.ฎ. ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ
ผลทางกฎหมายที่สำคัญทันทีที่เกิดเหตุการณ์เลิก
คือ
1) อำนาจการจัดการ
อำนาจของคณะกรรมการดำเนินการชุดเดิมจะสิ้นสุดลง และถูกโอนไปยัง “ผู้ชำระบัญชี”
2) ขอบเขตการทำนิติกรรม สหกรณ์ไม่สามารถประกอบกิจการปกติ
(เช่น ปล่อยกู้ รับฝากเงิน) ได้อีกต่อไป
เว้นแต่การกระทำที่จำเป็นเพื่อการรวบรวมทรัพย์สิน ชำระหนี้ และจำหน่ายทรัพย์สิน
3) สถานะทางบัญชี ต้องมีการปิดบัญชีและจัดทำงบการเงิน
ณ วันเลิก เพื่อทราบสถานะสินทรัพย์และหนี้สินที่แท้จริง
อำนาจหน้าที่ของนายทะเบียนและเจ้าหน้าที่
กระบวนการเลิกต้องอาศัยการใช้อำนาจทางปกครอง
โดยผู้มีอำนาจหลักคือ “นายทะเบียนสหกรณ์” อย่างไรก็ตาม
เพื่อประสิทธิภาพในการบริหารงาน จึงมีการมอบอำนาจให้ “รองนายทะเบียนสหกรณ์”
เป็นผู้ปฏิบัติการแทนในการสั่งเลิกและแต่งตั้งผู้ชำระบัญชี
ตามคำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ที่เกี่ยวข้อง
การใช้อำนาจนี้อยู่ภายใต้บังคับของ
พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ ซึ่งเจ้าหน้าที่ต้องตระหนักเสมอว่า
“คำสั่งรับจดทะเบียนเลิก” หรือ “คำสั่งให้เลิก” ถือเป็น “คำสั่งทางปกครอง” ตามมาตรา 5 แห่ง พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ
ดังนั้น กระบวนการพิจารณาต้องปราศจากอคติ (ความเป็นกลางของเจ้าหน้าที่ ตามมาตรา 13
– 16 แห่ง พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ) และต้องมีกระบวนการให้คู่กรณีได้รับทราบข้อเท็จจริงและโต้แย้ง ตามมาตรา 30
แห่ง พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ) ก่อนที่จะออกคำสั่งที่มีผลกระทบต่อสิทธิของสหกรณ์หรือกลุ่มเกษตรกร
3. สาเหตุการเลิกสหกรณ์และการเลิกกลุ่มเกษตรกร
สาเหตุของการเลิกนิติบุคคลทั้งสองประเภทนี้มีความคล้ายคลึงกันในหลักการ
แต่มีรายละเอียดปลีกย่อยที่แตกต่างกันตามกฎหมายจัดตั้ง โดยสามารถจำแนกออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ การเลิกโดยผลของกฎหมาย และ การเลิกโดยคำสั่งนายทะเบียน
3.1 การเลิกสหกรณ์
(ตาม พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ)
พระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ
ได้จำแนกเหตุแห่งการเลิกไว้ในมาตรา 70 71
และ 89/3 โดยมีรายละเอียดดังนี้
3.1.1
เลิกโดยผลของกฎหมาย (มาตรา 70)
เหตุเหล่านี้เมื่อเกิดขึ้น
สหกรณ์จะถือว่าเลิกกันทันทีโดยอัตโนมัติ
หน้าที่ของนายทะเบียนคือการตรวจสอบและประกาศรับรองสภาพความเป็นจริง
1) เหตุตามข้อบังคับ กรณีนี้มักเกิดกับสหกรณ์ที่มีกำหนดระยะเวลาดำเนินการ
หรือตั้งขึ้นเพื่อภารกิจเฉพาะกิจ เมื่อครบกำหนดเวลาหรือภารกิจเสร็จสิ้น
สหกรณ์ย่อมเลิกกัน
2) จำนวนสมาชิกต่ำกว่าเกณฑ์
หากสมาชิกเหลือ น้อยกว่า 10 คน
กฎหมายถือว่าขาดองค์ประกอบความเป็นสหกรณ์ และต้องเลิกทันที
3) มติที่ประชุมใหญ่ สมาชิกอาจลงมติให้เลิกสหกรณ์ได้
แต่ต้องเป็นมติพิเศษด้วยคะแนนเสียง ไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของสมาชิกหรือผู้แทนสมาชิกที่มาประชุม (มาตรา 59)
4) ล้มละลาย เมื่อศาลมีคำพิพากษาให้ล้มละลาย
สหกรณ์ย่อมเลิกกัน และกระบวนการจัดการทรัพย์สินจะเข้าสู่กฎหมายล้มละลาย
ภายใต้การกำกับของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์
3.1.2
เลิกโดยคำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ (มาตรา 71)
เป็นกรณีที่นายทะเบียนใช้อำนาจดุลพินิจสั่งให้เลิกเมื่อปรากฏเหตุบกพร่องร้ายแรง
1) ไม่ดำเนินกิจการ ไม่เริ่มดำเนินการภายใน
1 ปีนับแต่วันจดทะเบียน หรือหยุดดำเนินการติดต่อกัน 2 ปี
2) ไม่ส่งรายงาน ไม่ส่งสำเนารายงานประจำปีและงบการเงินต่อนายทะเบียนเป็นเวลา
3 ปีติดต่อกัน(สะท้อนถึงความล้มเหลวในการบริหารจัดการและการขาดความโปร่งใส)
3) การดำเนินงานเสียหาย ไม่อาจดำเนินกิจการให้เป็นผลดี
หรือดำเนินกิจการก่อให้เกิดความเสียหายแก่สหกรณ์หรือประโยชน์ส่วนรวม (ข้อนี้เป็นดุลพินิจที่กว้างและต้องใช้พยานหลักฐานที่รัดกุม)
3.1.3 เลิกกรณีพิเศษ
(มาตรา 89/3)
สำหรับสหกรณ์ออมทรัพย์และสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน
หากคณะกรรมการหรือผู้จัดการฝ่าฝืนกฎกระทรวงที่ออกตามความในมาตรา 89/2 แห่ง พ.ร.บ.
สหกรณ์ฯ และไม่แก้ไขข้อบกพร่องตามคำสั่งนายทะเบียน
จนอาจก่อให้เกิดความเสียหายอย่างร้ายแรง นายทะเบียนมีอำนาจสั่งเลิกสหกรณ์ได้
3.2
การเลิกกลุ่มเกษตรกร (ตาม พ.ร.ฎ. ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ)
พ.ร.ฎ.
ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ ได้กำหนดเหตุแห่งการเลิกไว้ในมาตรา 32 ซึ่งมีความแตกต่างจากสหกรณ์ในบางประเด็นที่สำคัญ เช่น ความแตกต่างเรื่องจำนวนสมาชิกสะท้อนให้เห็นว่ากฎหมายต้องการให้กลุ่มเกษตรกรมีฐานสมาชิกที่กว้างกว่าสหกรณ์
(30 คน) แต่ในขณะเดียวกันก็ให้ความยืดหยุ่น มากกว่า
โดยมีระยะเวลาผ่อนผันให้ถึง 120 วัน
เพื่อให้กลุ่มเกษตรกรสามารถหาสมาชิกเพิ่มได้ก่อนที่จะถูกเลิกตามกฎหมาย
ซึ่งต่างจากสหกรณ์ที่หากสมาชิกต่ำกว่า 10 คน
จะถือว่าเลิกโดยทันทีตามกฎหมาย รายละเอียดดังตารางที่ 1
ตารางที่ 1
เปรียบเทียบสาเหตุการเลิกสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร
|
สาเหตุแห่งการเลิก |
กลุ่มเกษตรกร (พ.ร.ฎ. ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ) |
สหกรณ์ (พ.ร.บ. สหกรณ์) |
|
ข้อบังคับ |
ตามที่กำหนดในข้อบังคับ
(ม. 32 (1)) |
ตามที่กำหนดในข้อบังคับ
(ม. 70 (1)) |
|
จำนวนสมาชิก |
น้อยกว่า 30 คน
ติดต่อกันเกิน 120 วัน (ม. 32 (2)) |
น้อยกว่า 10 คน (ม.
70 (2)) |
|
ที่ประชุมใหญ่ |
ลงมติให้เลิก (ม. 32
(3)) |
ลงมติให้เลิก (ม. 70
(3)) |
|
ล้มละลาย |
ศาลพิพากษาให้ล้มละลาย
เลิก (ม. 32 (4)) |
ล้มละลาย (ม. 70 (4)) |
|
นายทะเบียนสหกรณ์สั่ง |
นายทะเบียนสหกรณ์สั่งให้เลิก
ตาม ม. 33 (ม. 32 (5)) |
นายทะเบียนสหกรณ์สั่งให้เลิก
ตาม ม. 71 (ม. 70 (5)) |
|
ไม่ประชุมใหญ่สามัญครั้งแรก |
ภายใน 90 วัน
นับแต่วันรับใบทะเบียนจัดตั้งกลุ่มฯ (ม. 33 (1)) |
- |
|
ไม่เริ่มดำเนินการ |
ภายใน 1 ปี
นับแต่วันจดทะเบียนจัดตั้งกลุ่มฯ
(ม. 33 (2)) |
ภายใน 1 ปี
นับแต่วันจดทะเบียน (ม. 71 (1)) |
|
หยุดดำเนินการ |
ติดต่อกันเป็นเวลาไม่น้อยกว่า
2 ปี (ม. 33 (2)) |
หยุดดำเนินกิจการติดต่อกันเป็นเวลา
2 ปี นับแต่วันที่หยุดดำเนินกิจการ (ม. 71 (1)) |
|
ไม่ส่งสำเนารายงานประจำปีและงบการเงินประจำปี |
ไม่ส่งสำเนางบการเงิน
(งบดุล) ต่อนายทะเบียนกลุ่มเกษตรกรประจำจังหวัด 3 ปีติดต่อกัน (ม. 33 (3)) |
ไม่ส่งสำเนารายงานประจำปีและงบการเงินประจำปีต่อนายทะเบียนสหกรณ์เป็นเวลาสามปีติดต่อกัน
(ม. 71 (2)) |
|
ดำเนินการไม่เป็นผลดี |
ก่อให้เกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงแก่กลุ่มเกษตรกรหรือไม่อาจดำเนินการให้เป็นผลดีต่อไปได้
(ม. 33 (4)) |
ไม่อาจดำเนินการให้เป็นผลดี
หรือการดำเนินกิจการของสหกรณ์ก่อให้เกิดความเสียหายแก่สหกรณ์หรือประโยชน์ส่วนรวม
(ม. 71 (3)) |
4. ขั้นตอน วิธีปฏิบัติ
และระยะเวลาการปฏิบัติ
เพื่อให้การปฏิบัติงานเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมายและลดความเสี่ยงในการถูกเพิกถอนคำสั่งทางปกครอง
เจ้าหน้าที่ต้องดำเนินการตามขั้นตอนที่กฎหมายและระเบียบกำหนดไว้อย่างเคร่งครัด
โดยเฉพาะการปฏิบัติตาม พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ
ในส่วนของการรวบรวมข้อเท็จจริงและการให้โอกาสโต้แย้ง
4.1
ขั้นตอนการเลิกกรณีเกิดเหตุตามกฎหมาย (มาตรา 70 แห่ง พ.ร.บ.
สหกรณ์ฯ / มาตรา 32 แห่งพ.ร.ฎ. กลุ่มเกษตรกรฯ)
แม้จะเป็นการเลิกโดยผลของกฎหมาย
แต่กระบวนการทางธุรการยังจำเป็นเพื่อความชัดเจนแก่บุคคลภายนอก
1) การแจ้งเหตุ
สหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร ต้องแจ้งต่อนายทะเบียนภายใน 15 วัน นับแต่วันที่มีเหตุ หากกรรมการไม่แจ้ง
สมาชิกหรือเจ้าหน้าที่สหกรณ์สามารถแจ้งได้ หรือผู้ตรวจการสหกรณ์รายงานตามมาตรา 19
แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ หรือพนักงานเจ้าหน้าที่รายงานตามมาตรา 124 แห่ง
พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
2) การตรวจสอบข้อเท็จจริง
เจ้าหน้าที่ต้องลงพื้นที่ตรวจสอบและจัดทำ “บันทึกการตรวจสอบเหตุแห่งการเลิก” โดยต้องรวบรวมพยานหลักฐาน เช่น ทะเบียนสมาชิก รายงานการประชุม
หรือคำพิพากษาศาล (กรณีล้มละลาย)
ให้ชัดเจนตามหลักการแสวงหาข้อเท็จจริงในมาตรา 28 และ 29 แห่ง
พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ
3) การประกาศและแต่งตั้งผู้ชำระบัญชี
3.1) นายทะเบียนสหกรณ์หรือนายทะเบียนกลุ่มเกษตรกรประจำจังหวัดออกประกาศเลิก
กรณีสหกรณ์ ให้นายทะเบียนสหกรณ์ปิดประกาศการเลิกสหกรณ์ไว้ที่สำนักงานของสหกรณ์ที่ทำการ
สหกรณ์อำเภอ หรือหน่วยส่งเสริมสหกรณ์
และที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งท้องที่ที่สหกรณ์นั้นตั้งอยู่ (ม. 70
วรรคท้าย แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ)
กรณีกลุ่มเกษตรกร ให้นายทะเบียนกลุ่มเกษตรกรประจำจังหวัดปิดประกาศการเลิกกลุ่มเกษตรกรไว้ที่สำนักงานของกลุ่มเกษตรกร
ที่ว่าการอำเภอ
และสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดแห่งท้องที่ที่กลุ่มเกษตรกรนั้นตั้งอยู่ (ม. 32
วรรคท้าย แห่ง พ.ร.ฎ. ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ)
กรณีกลุ่มเกษตรกรที่ถูกสั่งเลิกตามมาตรา
32 (5) แห่ง พ.ร.ฎ. ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ ผู้ชำระบัญชีต้องประกาศว่ากลุ่มเกษตรกรได้เลิกและชำระบัญชีโดยเปิดเผยที่สำนักงานของกลุ่มเกษตรกรสำนักงานกลุ่มส่งเสริมสหกรณ์และที่ว่าการอำเภอแห่งท้องที่ที่กลุ่มเกษตรกรนั้นตั้งอยู่
(ข้อ 5 (2) แห่งระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์
ว่าด้วยการชำระบัญชีกลุ่มเกษตรกรที่นายทะเบียนสหกรณ์สั่งเลิก พ.ศ. 2564)
3.2)
แจ้งให้สหกรณ์จัดประชุมใหญ่เพื่อเลือกตั้งผู้ชำระบัญชีภายใน 30 วัน
3.3)
หากที่ประชุมใหญ่เลือกไม่ได้ นายทะเบียนมีอำนาจแต่งตั้งผู้ชำระบัญชี
3.4) ข้อยกเว้น
กรณีล้มละลาย ไม่ต้องตั้งผู้ชำระบัญชี
ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เป็นผู้ดำเนินการตามกฎหมายล้มละลาย
4.2
ขั้นตอนการเลิกโดยคำสั่งนายทะเบียน (มาตรา 71 แห่ง พ.ร.บ.
สหกรณ์ฯ / มาตรา 33 แห่ง
พ.ร.ฎ.
ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ) (กรณีนี้เป็นการใช้อำนาจบังคับทางปกครอง ขั้นตอนการ “ให้โอกาสโต้แย้ง” เป็นขั้นตอนสำคัญ)
1)
กรณี ไม่เริ่ม/หยุดดำเนินกิจการ (ม.71(1))
และ ไม่ส่งรายงานประจำปี (ม.71(2)) แห่ง
พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
1.1) การเตือนและกำหนดระยะเวลา
1.1.1) กรณีไม่ดำเนินกิจการ
ออกหนังสือแจ้งให้ดำเนินกิจการภายใน 90 วัน
1.1.2) กรณีไม่ส่งงบการเงิน
ออกหนังสือแจ้งให้ส่งรายงานภายใน 15 วัน
1.1.3)
หนังสือเตือนนี้ถือเป็นมาตรการทางปกครองขั้นต้นที่จำเป็น หากข้ามขั้นตอนนี้
คำสั่งเลิกอาจไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะไม่ได้ให้โอกาสแก้ไข
1.2) การติดตามและรวบรวมพยานหลักฐาน
เมื่อครบกำหนด หากยังไม่ปฏิบัติตาม ให้ผู้ตรวจการสหกรณ์รวบรวมหลักฐาน เช่น
รายงานผู้สอบบัญชีที่ระบุว่าตรวจสอบไม่ได้ หรือหลักฐานบัญชีที่ไม่มีการเคลื่อนไหว
1.3) การแจ้งสิทธิโต้แย้ง
ก่อนออกคำสั่งเลิก
เจ้าหน้าที่ต้องแจ้งข้อเท็จจริงให้สหกรณ์ทราบและให้โอกาสโต้แย้งภายใน 15 วัน ตามมาตรา 30 แห่ง พ.ร.บ.
วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ
4) การออกคำสั่งเลิก
หากไม่มีการโต้แย้งหรือฟังไม่ขึ้น ให้เสนอออกคำสั่งเลิก โดยคำสั่งต้องระบุเหตุผล
(ข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย ข้อพิจารณา) ให้ครบถ้วนตามมาตรา 37 แห่ง พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ
เพื่อให้สหกรณ์ทราบเหตุผลและสามารถอุทธรณ์ได้ถูกต้อง
2) กรณี ไม่อาจดำเนินกิจการให้เป็นผลดี/เสียหาย
(ม.71(3) และ 89/3)แห่ง
พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ (กรณีนี้ต้องใช้ความระมัดระวัง)
2.1) การสอบสวนตามมาตรา 19
แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ ต้องมีการแต่งตั้งผู้ตรวจการสหกรณ์เข้าตรวจสอบกิจการและฐานะการเงินอย่างละเอียด
2.2) การพิสูจน์ความเสียหาย
รายงานของผู้ตรวจการต้องชี้ให้เห็นชัดเจนว่าการกระทำนั้นก่อให้เกิดความเสียหายอย่างไร
หรือทำไมถึงไม่อาจดำเนินกิจการต่อไปได้ (เช่น หนี้สินล้นพ้นตัว ทุจริต)
2.3) การโต้แย้งและวินิจฉัย ต้องให้คณะกรรมการสหกรณ์ชี้แจงแก้ข้อกล่าวหาอย่างเต็มที่
(15 วัน)
การใช้ดุลพินิจสั่งเลิกต้องอิงตามพยานหลักฐานที่ปรากฏในสำนวนเท่านั้น
5. การอุทธรณ์ สิทธิ และการคุ้มครองทางกฎหมาย
การสั่งเลิกสหกรณ์เป็นการกระทบสิทธิเสรีภาพของนิติบุคคล
กฎหมายจึงกำหนดช่องทางการอุทธรณ์ไว้เพื่อตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ
5.1
กลไกการอุทธรณ์ของสหกรณ์
5.1.1) มาตรา 128/4 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
5.1.2) ผู้พิจารณา คือ “คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์” (มิใช่นายทะเบียนผู้สั่งเลิก เพื่อให้เกิดการตรวจสอบถ่วงดุล)
5.1.3) ระยะเวลา สหกรณ์ต้องยื่นอุทธรณ์ภายใน
30 วัน นับแต่วันรับทราบคำสั่ง
5.1.4) ผลของการอุทธรณ์
1) หากคณะกรรมการฯ
ยกอุทธรณ์ คำสั่งเลิกมีผลสมบูรณ์ สหกรณ์ต้องเข้าสู่กระบวนการชำระบัญชี
2)
หากคณะกรรมการฯ เห็นด้วยกับอุทธรณ์ นายทะเบียนต้องเพิกถอนคำสั่งเลิก
และให้สหกรณ์ดำเนินกิจการต่อ
5.2 กลไกการอุทธรณ์ของกลุ่มเกษตรกร
เนื่องจาก พ.ร.ฎ. ว่าด้วยกลุ่มเกษตรกรฯ
ไม่ได้กำหนดกลไกอุทธรณ์คำสั่งเลิกไว้เป็นการเฉพาะเหมือน พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
(ที่มีมาตรา 128/4) ดังนั้น จึงต้องนำ พ.ร.บ.
วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ มาใช้บังคับ
ขั้นตอน คู่กรณีต้องอุทธรณ์ต่อเจ้าหน้าที่ผู้ทำคำสั่งภายใน
15 วัน ตามมาตรา 44 ของ พ.ร.บ.
วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ หากเจ้าหน้าที่ไม่เห็นด้วย
ต้องส่งเรื่องให้ผู้มีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์ตามลำดับชั้น
5.3
การฟ้องคดีต่อศาลปกครอง
หากผู้อุทธรณ์ไม่พอใจผลการวินิจฉัยอุทธรณ์ของฝ่ายปกครอง
สามารถใช้สิทธิทางตุลาการโดยยื่นฟ้องต่อ ศาลปกครอง ภายใน 90
วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งผลการวินิจฉัยอุทธรณ์ พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง
พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (สอดคล้องกับหลักการใน มาตรา 48 แห่ง พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองฯ ที่ระบุถึงสิทธิการโต้แย้งต่อไป)
ตารางที่ 2
เปรียบเทียบขั้นตอนและระยะเวลาการเลิกสหกรณ์ (ม. 70 เทียบกับ ม. 71)
|
รายการ |
การเลิกตามมาตรา 70 (ผลของกฎหมาย) |
การเลิกตามมาตรา 71 (คำสั่งนายทะเบียน) |
|
จุดเริ่มต้น |
คณะกรรมการสหกรณ์ /
สมาชิก / ผู้ตรวจการ |
นายทะเบียนสหกรณ์ (คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์
ที่ 2/2562 ข้อ 2 (4) (4.11)) |
|
เอกสารเริ่มต้น |
หนังสือแจ้งเหตุเลิก
(จากสหกรณ์) |
รายงานการตรวจสอบของเจ้าหน้าที่ |
|
การแจ้งเตือน/ให้สิทธิ |
ไม่มี
(ถือว่าเลิกโดยอัตโนมัติ) |
มี
(แจ้งเตือนให้แก้ไข 90 วัน หรือ ให้สิทธิโต้แย้ง 15 วัน) |
|
ระยะเวลาแจ้งเหตุ |
ภายใน 15 วัน
นับแต่เกิดเหตุ |
ไม่มีกำหนด
(ดำเนินการเมื่อตรวจพบ) |
|
เอกสารทางทะเบียน |
ประกาศนายทะเบียนฯ
เรื่อง เลิกสหกรณ์ |
คำสั่งนายทะเบียนฯ
เรื่อง สั่งเลิกสหกรณ์ |
|
สิทธิอุทธรณ์ |
ไม่มี
(เพราะเลิกโดยผลของกฎหมาย) |
มี (ภายใน 30 วัน) |
6. ปัญหา อุปสรรค
และแนวทางแก้ไขในการปฏิบัติงาน
จากการสังเคราะห์ข้อมูลและขั้นตอนปฏิบัติ
พบปัญหาสำคัญที่มักเกิดขึ้นและแนวทางแก้ไขดังนี้
6.1
ปัญหาด้านข้อมูลและเอกสารทางบัญชี
สหกรณ์ที่หยุดดำเนินการมานานมักไม่มีเอกสารทางการเงิน
หรือเอกสารสูญหาย ทำให้ผู้ชำระบัญชีไม่สามารถจัดทำงบการเงิน ณ วันเลิกได้
หรือผู้สอบบัญชีไม่แสดงความเห็นต่องบการเงิน
แนวทางแก้ไข
1) ใช้อำนาจตามมาตรา 17 และ 18 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
ในการเรียกบุคคลที่เกี่ยวข้องมาสอบถ้อยคำ หรือเข้าตรวจค้นสถานที่เพื่อหาเอกสาร
2)
หากไม่พบเอกสารจริง ๆ ให้ผู้ชำระบัญชีทำบันทึกรายงานข้อเท็จจริง
และพยายามจัดทำบัญชีเท่าที่ปรากฏหลักฐาน
เพื่อเสนอนายทะเบียนพิจารณาอนุมัติงบดุลตามอำนาจในมาตรา 80 วรรคสาม แห่ง
พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
3)
ใช้ข้อมูลจากธนาคารและลูกหนี้รายตัวมาประกอบการยืนยันยอดทรัพย์สิน
6.2
ปัญหาด้านตัวบุคคลและองค์กร
กรรมการดำเนินการหนีหาย
หรือลาออกหมด ทำให้ไม่มีผู้รับผิดชอบส่งมอบงาน
หรือไม่สามารถเรียกประชุมใหญ่เพื่อเลือกผู้ชำระบัญชีได้
แนวทางแก้ไข
1) ใช้อำนาจตามมาตรา 75 วรรคสอง แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
ให้นายทะเบียนแต่งตั้งผู้ชำระบัญชีแทนการรอที่ประชุมใหญ่
2) ใช้มาตรา 78 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
ในการบังคับให้กรรมการชุดเดิมส่งมอบทรัพย์สินและเอกสาร หากฝ่าฝืนมีโทษทางอาญา ตามมาตรา
133/2 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ (ปรับไม่เกิน 1 แสนบาท)
6.3
ปัญหาความเสี่ยงทางกฎหมายปกครอง
คำสั่งเลิกถูกเพิกถอนโดยศาลปกครองเนื่องจากกระบวนการไม่ชอบ
(เช่น ไม่แจ้งเตือนล่วงหน้า ไม่ให้โอกาสโต้แย้ง)
แนวทางแก้ไข
1) เจ้าหน้าที่ต้องจัดทำ
"Checklist"
การตรวจสอบขั้นตอนตาม พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 อย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะการแจ้งสิทธิโต้แย้ง (มาตรา 30) และการระบุเหตุผลในคำสั่ง (มาตรา 37)
2) เอกสารการแจ้งเตือน
ต้องมีการลงรับหรือมีหลักฐานการส่งทางไปรษณีย์ตอบรับเพื่อใช้เป็นพยานหลักฐานในชั้นศาล
ส่วนที่
2 การชำระบัญชีสหกรณ์และการชำระบัญชีกลุ่มเกษตรกร
1. ขอบเขตและหลักการทางกฎหมาย
1.1 หลักการทั่วไปของการชำระบัญชี
การชำระบัญชี (Liquidation)
หมายถึง
กระบวนการสำคัญในการสะสางกิจการงานทุกเรื่องของสหกรณ์ที่เลิกให้สำเร็จลุล่วงไปอย่างเรียบร้อยและก่อให้เกิดความเที่ยงธรรมแก่บุคคลทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์ที่เลิกกิจการ
ผู้ชำระบัญชีจึงต้องตรวจสอบว่าสหกรณ์ที่เลิกมีทรัพย์สิน หนี้สิน
และทุนคงเหลืออยู่เท่าใด รวมถึงมีกิจการงานใดที่ยังคั่งค้างอยู่บ้าง
เพื่อดำเนินการสะสางให้เสร็จสิ้น เช่น การติดตามหนี้สินจากลูกหนี้
การจำหน่ายทรัพย์สินเพื่อให้ได้เงินมากที่สุด การชำระหนี้คืนแก่เจ้าหนี้ให้ครบถ้วน
และการจ่ายคืนเงินคงเหลือแก่สมาชิกตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติสหกรณ์
พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
ผลของการดำเนินการชำระบัญชีอาจก่อให้เกิดผลได้สองทาง
คือ อาจมีผลกำไร ซึ่งเรียกว่า “ส่วนเกินจากการชำระบัญชี” หรืออาจมีผลขาดทุน
ซึ่งเรียกว่า “ขาดทุนจากการชำระบัญชี” ก็ได้ หลักการสำคัญทางกฎหมายที่ผู้ชำระบัญชีต้องตระหนักคือ
มาตรา 76
แห่งพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 กำหนดให้สหกรณ์ที่เลิกไปแล้วยังคงถือว่าดำรงอยู่ต่อไป
ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชีเท่านั้น ความต่อเนื่องทางนิติบุคคลนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง
เพราะทำให้ผู้ชำระบัญชีมีอำนาจทางกฎหมายในการดำเนินกิจการที่จำเป็นต่อการชำระสะสาง
รวมถึงการดำเนินคดีแพ่งหรืออาญาในนามของสหกรณ์
เพื่อรักษาสิทธิและผลประโยชน์ของสหกรณ์ให้ได้มากที่สุด
1.2 กรอบกฎหมายหลักที่ใช้บังคับ
กรอบกฎหมายหลักในการชำระบัญชีแบ่งตามประเภทนิติบุคคลดังนี้
สำหรับสหกรณ์ ใช้บังคับตาม
พ.ร.บ. สหกรณ์ พ.ศ. 2542 หมวด 4 (มาตรา 74 - 89) เป็นหลัก นอกจากนี้ยังต้องใช้กฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง
เช่น กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และกฎหมายล้มละลาย ในกรณีที่จำเป็น
สำหรับกลุ่มเกษตรกร พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยกลุ่มเกษตรกร
พ.ศ. 2547 มาตรา 34 วรรคสอง
กำหนดให้นำบทบัญญัติเกี่ยวกับการชำระบัญชีตามกฎหมายว่าด้วยสหกรณ์มาใช้บังคับโดยอนุโลม
อย่างไรก็ตาม มีข้อแตกต่างที่สำคัญคือ
กรณีการชำระบัญชีกลุ่มเกษตรกรที่นายทะเบียนสหกรณ์สั่งเลิก
จะต้องเป็นไปตามระเบียบที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนดไว้เป็นการเฉพาะ ปัจจุบัน ได้แก่ ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์
ว่าด้วยการชำระบัญชีกลุ่มเกษตรกรที่นายทะเบียนสหกรณ์สั่งเลิก พ.ศ. 2564
2. ผู้ชำระบัญชี
2.1
ความหมายของผู้ชำระบัญชี
ผู้ชำระบัญชี คือ
บุคคลผู้ได้รับแต่งตั้งให้เข้าดำเนินการสะสางกิจการของสหกรณ์ จัดการชำระหนี้
และจำหน่ายทรัพย์สินของสหกรณ์ที่เลิกกิจการให้เสร็จสิ้นไป การปฏิบัติหน้าที่ของผู้ชำระบัญชีอยู่ภายใต้หลักการความเที่ยงธรรมและความเป็นกลาง
เพื่อคุ้มครองผลประโยชน์ของสมาชิก เจ้าหนี้ และผู้มีส่วนได้เสียทุกคน
2.2
การแต่งตั้งผู้ชำระบัญชี
การแต่งตั้งผู้ชำระบัญชีเป็นไปตามมาตรา
75 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ พ.ศ. 2542 ซึ่งกำหนดไว้ 3 กรณีหลัก ดังนี้
2.2.1
กรณีที่ประชุมใหญ่เลือกตั้ง
การชำระบัญชีสหกรณ์ที่เลิกเพราะเหตุอื่นนอกจากล้มละลาย
ให้ที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์มีหน้าที่เลือกตั้งผู้ชำระบัญชี
โดยต้องได้รับความเห็นชอบจากนายทะเบียนสหกรณ์ การดำเนินการนี้ต้องทำภายในกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนด
คือ ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่เลิกสหกรณ์ หรือนับแต่วันที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์มีคำสั่งให้ยกอุทธรณ์
แล้วแต่กรณี (ในกรณีสหกรณ์ถูกสั่งเลิกและมีการอุทธรณ์)
2.2.2
กรณีที่นายทะเบียนสหกรณ์แต่งตั้ง
หากที่ประชุมใหญ่ไม่สามารถเลือกตั้งผู้ชำระบัญชีภายในกำหนดเวลาดังกล่าว
หรือนายทะเบียนสหกรณ์ไม่ให้ความเห็นชอบในการเลือกตั้งผู้ชำระบัญชี
ให้นายทะเบียนสหกรณ์มีอำนาจตั้งผู้ชำระบัญชีขึ้นทำการชำระบัญชีสหกรณ์ได้
กรณีกลุ่มเกษตรกร
นายทะเบียนกลุ่มเกษตรกรประจำจังหวัดมีอำนาจหน้าที่
แต่งตั้งผู้ชำระบัญชีกลุ่มเกษตรกรที่นายทะเบียนกลุ่มเกษตรกรประจำจังหวัดได้ประกาศเลิกกลุ่มเกษตรกร
(ข้อ 5 (3) แห่งระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์
ว่าด้วยการกำหนดอำนาจหน้าที่ให้สหกรณ์จังหวัดในฐานะนายทะเบียนกลุ่มเกษตรกรประจำจังหวัด
พ.ศ. 2568)
2.2.3
การเปลี่ยนตัวผู้ชำระบัญชี
นายทะเบียนสหกรณ์มีอำนาจในการแต่งตั้งผู้ชำระบัญชีคนใหม่แทนคนเดิมได้
ในกรณีที่นายทะเบียนสหกรณ์เห็นสมควร
หรือเมื่อสมาชิกสหกรณ์มีจำนวนไม่น้อยกว่าสองในสามของสมาชิกทั้งหมดร้องขอ ในทางปฏิบัติ
ปัญหานี้เกิดขึ้นบ่อยครั้ง เช่น
เมื่อผู้ชำระบัญชีคนเดิมเกษียณอายุราชการหรือลาออกจากราชการ
และไม่ประสงค์จะปฏิบัติหน้าที่ต่อ
ซึ่งส่งผลให้กระบวนการชำระบัญชีต้องหยุดชะงักและอาจเกิดปัญหาในการรับมอบงานและเอกสารที่ตกค้าง
เมื่อมีการเปลี่ยนตัวผู้ชำระบัญชี
ผู้ที่เกี่ยวข้องต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบ ดังนี้
1) การมอบงาน ผู้ชำระบัญชีคนเดิมจะต้องทำ
“บันทึกการมอบหมายงานในหน้าที่ผู้ชำระบัญชี” อย่างละเอียดแก่ผู้ชำระบัญชีคนใหม่
2) การนับระยะเวลา ผู้ชำระบัญชีคนใหม่ต้องรับผิดชอบในการติดตามงานและเอกสารที่ขาดไปตั้งแต่วันเริ่มต้นของคนแรก
หากผู้ชำระบัญชีคนปัจจุบันได้รับมอบงานไม่ครบถ้วน
ต้องเรียกให้ผู้ชำระบัญชีคนเดิมส่งมอบเอกสารที่เหลือให้ครบถ้วน หากไม่ได้รับมอบทรัพย์สินและสิ่งอื่นครบถ้วน
ผู้ชำระบัญชีต้องชี้แจงเหตุผล/ปัญหา/อุปสรรค ต่อนายทะเบียนสหกรณ์เพื่อพิจารณาต่อไป
2.3
การจดทะเบียนและการได้รับค่าตอบแทน
นายทะเบียนสหกรณ์ต้องดำเนินการจดทะเบียนผู้ชำระบัญชีซึ่งได้รับการเห็นชอบหรือแต่งตั้ง
และให้ปิดประกาศชื่อผู้ชำระบัญชีไว้ที่สำนักงานของสหกรณ์นั้น สำนักงานสหกรณ์อำเภอ
หรือหน่วยส่งเสริมสหกรณ์
และที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตแห่งท้องที่ที่สหกรณ์นั้นตั้งอยู่ ภายใน 14
วันนับแต่วันที่จดทะเบียน ผู้ชำระบัญชีอาจได้รับค่าตอบแทนตามที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
อย่างไรก็ตาม
หากผู้ชำระบัญชีเป็นข้าราชการที่ได้รับมอบหมายให้ปฏิบัติงานชำระบัญชีตามคำสั่งของทางราชการ
จะถือเป็นการปฏิบัติงานในหน้าที่ และโดยทั่วไปจะไม่มีการร้องขอค่าตอบแทนในการชำระบัญชี
2.4 บทบาท อำนาจ
หน้าที่ ของผู้ชำระบัญชี
ขอบเขตความรับผิดชอบของผู้ชำระบัญชีสหกรณ์กำหนดไว้ในมาตรา
77 และมาตรา 81 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
หน้าที่หลัก (มาตรา 77)
มีหน้าที่สะสางกิจการของสหกรณ์ (จัดการงานที่คั่งค้างให้เสร็จสิ้น เช่น
สัญญาที่ทำไว้ก่อนเลิก) จัดการชำระหนี้ (รวบรวมเจ้าหนี้ ตรวจสอบมูลหนี้
และจ่ายชำระหนี้) และจำหน่ายทรัพย์สินของสหกรณ์นั้นให้เสร็จไป (เปลี่ยนสินทรัพย์ให้เป็นเงินสดเพื่อนำมาชำระหนี้และคืนทุน)
อำนาจหน้าที่หลัก (มาตรา
81)
1) ดำเนินการกิจการของสหกรณ์เท่าที่จำเป็นเพื่อระวังรักษาผลประโยชน์ของสหกรณ์ในระหว่างที่ยังชำระบัญชีไม่เสร็จ
เช่น การเก็บเกี่ยวผลผลิตทางการเกษตรที่ปลูกไว้แล้วนำไปขาย
หรือการให้เช่าทรัพย์สินระยะสั้นเพื่อหารายได้เข้าสหกรณ์ระหว่างรอขาย
แต่ห้ามดำเนินธุรกิจใหม่เพื่อการค้าปกติ
2) ดำเนินการกิจการของสหกรณ์เท่าที่จำเป็นเพื่อชำระสะสางกิจการให้เสร็จไปด้วยดี
3) เรียกประชุมใหญ่ เพื่อพิจารณาอนุมัติงบการเงิน
หรือพิจารณาเรื่องสำคัญ เช่น การโอนทรัพย์สินคงเหลือ
4) ดำเนินการทั้งปวงเกี่ยวกับคดีแพ่ง
หรือคดีอาญา และประนีประนอมยอมความในเรื่องใด ๆ (หากพิจารณาแล้วว่าเป็นผลดีต่อสหกรณ์)
ในนามของสหกรณ์ ซึ่งอำนาจนี้เป็นเครื่องมือสำคัญในการบริหารจัดการความเสี่ยง
โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการจัดการกับลูกหนี้เก่าที่อาจขาดอายุความ หากหนี้ใกล้ขาดอายุความตามกฎหมายแพ่ง
ผู้ชำระบัญชีควรใช้ ม. 81(4) เพื่อเจรจาให้ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้
หรือสัญญาประนีประนอมยอมความก่อน เพื่อให้อายุความสะดุดหยุดลง (ดู ป.พ.พ. มาตรา 193/14(1))
5) จำหน่ายทรัพย์สินของสหกรณ์
โดยมีอำนาจขายสังหาริมทรัพย์และอสังหาริมทรัพย์
ทั้งนี้ต้องปฏิบัติตามระเบียบที่นายทะเบียนกำหนด (เช่น การประกวดราคา)
6) เรียกให้สมาชิก
หรือทายาทของสมาชิกผู้ตายชำระค่าหุ้นที่ยังชำระไม่ครบมูลค่าของหุ้นทั้งหมด หากทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้
สามารถเรียกให้สมาชิกหรือทายาทชำระค่าหุ้นที่ยังส่งไม่ครบมูลค่าหุ้นได้
7) ร้องขอต่อศาลเพื่อสั่งให้สหกรณ์ล้มละลายในกรณีที่เงินค่าหุ้น
หรือเงินลงทุนได้ใช้เสร็จแล้ว แต่ทรัพย์สินก็ยังไม่เพียงพอแก่การชำระหนี้สิน
8) ดำเนินการอย่างอื่นเท่าที่จำเป็นเพื่อให้การชำระบัญชีเสร็จสิ้น
เช่น การจัดจ้างเจ้าหน้าที่บัญชีเพื่อจัดทำบัญชี จ้างทนายความ
2.5
ข้อจำกัดอำนาจและความรับผิดชอบ
1) ข้อจำกัดอำนาจต่อบุคคลภายนอก
(มาตรา 82) ข้อจำกัดอำนาจของผู้ชำระบัญชีใด ๆ ที่กำหนดขึ้นโดยที่ประชุมใหญ่หรือทางราชการ
ห้ามมิให้ยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้บุคคลภายนอกผู้กระทำการโดยสุจริต หมายความว่า
หากผู้ชำระบัญชีทำนิติกรรมกับบุคคลภายนอกไปแล้ว แม้จะเกินอำนาจภายใน
แต่หากบุคคลภายนอกสุจริต สหกรณ์ก็ต้องผูกพันตามนิติกรรมนั้น หลักการนี้มีเจตนาเพื่อคุ้มครองบุคคลภายนอกที่อาจได้รับความเสียหายจากการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ชำระบัญชีซึ่งถูกจำกัดอำนาจให้น้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้ ทั้งนี้
บุคคลภายนอกจะไม่ได้รับการคุ้มครอง
หากบุคคลภายนอกนั้นได้ทราบถึงข้อจำกัดอำนาจของผู้ชำระบัญชีแล้วแต่ยังขืนเข้าทำสัญญาซึ่งเกินอำนาจ
2) ความรับผิดชอบทางแพ่งและอาญา
ผู้ชำระบัญชีอาจมีความผิดทางอาญาฐานโกงเจ้าหนี้ (ม. 350 ป.อาญา) ยักยอกทรัพย์ (ม.
352,
353, 354 ป.อาญา) หรือความผิดเกี่ยวกับเอกสาร
หากกระทำการโดยเจตนาทุจริต หรือมีความผิดทางแพ่งฐานทำละเมิด (ม. 420 ป.พ.พ.)
หากปฏิบัติหน้าที่โดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อจนเกิดความเสียหายแก่บุคคลที่เกี่ยวข้อง
การเริ่มต้นอำนาจในการจัดการทรัพย์สินและหนี้สิน
(ม. 77,
ม. 81(5)) จะดำเนินการได้อย่างมีผลผูกพันและชอบด้วยระเบียบ
หลังจากผู้ชำระบัญชีได้เสนองบการเงิน ณ วันรับมอบทรัพย์สิน (ม. 80) ต่อที่ประชุมใหญ่/นายทะเบียนสหกรณ์
โดยงบการเงินนั้นได้รับการอนุมัติ และเสนองบการเงินต่อนายทะเบียนสหกรณ์แล้ว ช่วงเวลาก่อนการอนุมัติงบการเงิน
ณ วันรับมอบจึงเป็นช่วงของการเตรียมความพร้อมด้านข้อมูลและเอกสาร
ก่อนจะเข้าสู่กระบวนการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินอย่างจริงจังในภายหลัง
3. กระบวนการชำระบัญชี
3.1 การส่งมอบทรัพย์สิน
สมุดบัญชีและเอกสารทั้งหลาย (ม. 78)
เมื่อสหกรณ์เลิกแล้ว
คณะกรรมการดำเนินการสหกรณ์และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องมีหน้าที่จัดการรักษาทรัพย์สินทั้งหมดของสหกรณ์ไว้จนกว่าผู้ชำระบัญชีจะเรียกให้ส่งมอบ
ผู้ชำระบัญชีที่ได้รับการแต่งตั้งจะต้องดำเนินการรับมอบทรัพย์สิน สมุดบัญชี
และเอกสารหลักฐานทั้งหมดโดยทันที ผู้ชำระบัญชีต้องจัดทำแบบบันทึกการรับมอบทรัพย์สิน
สมุดบัญชีและเอกสารต่าง ๆ เพื่อเป็นหลักฐาน หากทรัพย์สินมีจำนวนมากจนไม่สามารถขนย้ายมาได้
ผู้ชำระบัญชีอาจมอบให้อยู่ในความดูแลของคณะกรรมการหรือเจ้าหน้าที่ของสหกรณ์
โดยต้องทำหนังสือมอบหมายไว้เป็นหลักฐานด้วย
ในทางปฏิบัติ
การรับมอบมักเป็นปัญหาสำคัญ โดยเฉพาะกรณีที่กรรมการไม่ให้ความร่วมมือ
หรือเอกสารหลักฐานสำคัญ (เช่น บัญชีย่อยลูกหนี้, สัญญากู้) สูญหาย ในกรณีนี้ ผู้ชำระบัญชีต้องติดตามทวงถามไปยังผู้รับผิดชอบ
และหากไม่ได้รับการติดต่อกลับ หรือเอกสารสูญหายจนถึงที่สุด
ผู้ชำระบัญชีอาจพิจารณาแจ้งความดำเนินคดีตามมาตรา 133/2 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ ต่อคณะกรรมการสหกรณ์ที่ไม่ส่งมอบ
(ความผิดฐานฝ่าฝืนไม่จัดการรักษาทรัพย์สินของสหกรณ์ หรือไม่ส่งมอบทรัพย์สิน
สมุดบัญชี เอกสาร และสิ่งอื่นของสหกรณ์ให้แก่ผู้ชำระบัญชีตามมาตรา 78 ต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท)
หากเอกสารทางบัญชีสูญหาย แต่ยังมีข้อมูลที่สามารถยืนยันได้ (เช่น
สมุดเงินสดที่กรรมการรับรอง, Statement ธนาคาร)
ผู้ชำระบัญชีสามารถใช้ข้อมูลทุติยภูมิเหล่านั้นมาประกอบการจัดทำงบการเงินได้
แต่ต้องให้กรรมการที่เกี่ยวข้องทำหนังสือรับรองเพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือของข้อมูล
ข้อห้ามสำคัญ
คณะกรรมการดำเนินการของสหกรณ์ที่เลิกแล้วไม่สามารถจ่ายเงินค่าหุ้นคืนสมาชิกในระหว่างที่นายทะเบียนสหกรณ์ยังไม่ได้แต่งตั้งผู้ชำระบัญชี
เนื่องจากสมาชิกของสหกรณ์ยังคงมีความรับผิดชอบต่อหนี้สินของสหกรณ์ตามมูลค่าหุ้นที่ตนถืออยู่
การจ่ายคืนค่าหุ้นสามารถทำได้ต่อเมื่อได้ชำระหนี้เจ้าหนี้ครบถ้วนแล้ว
ตามลำดับในมาตรา 86
แนวทางปฏิบัติ
1) เงินสด/เงินฝากที่สูญหายหรือถูกยักยอก
หากคณะกรรมการที่เก็บรักษาเงินสดไม่ส่งมอบเงินสด
ผู้ชำระบัญชีสามารถจัดทำงบการเงินได้ โดยตั้งกรรมการผู้นั้นเป็น “ลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี” ในงบการเงิน
2)
การหักกลบลบหนี้
หากกรรมการผู้ที่เก็บรักษาเงินสดและสมุดเงินฝากธนาคารไม่ยอมส่งมอบเงินสด
และกรรมการผู้นั้นเป็นเจ้าหนี้เงินยืมทดรองของสหกรณ์
ผู้ชำระบัญชีย่อมมีสิทธิหักกลบลบหนี้ได้ การหักกลบลบหนี้นี้ทำได้โดยการแสดงเจตนาฝ่ายเดียวต่อกรรมการผู้นั้น
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 341 และ 342
(การที่ผู้ชำระบัญชีสามารถตั้งลูกหนี้เงินสดขาดบัญชีหรือใช้กลไกการหักกลบลบหนี้ได้
เป็นการสร้างกลไกทางบริหารเพื่อแก้ไขปัญหาความบกพร่องที่เกิดจากการบริหารงานของคณะกรรมการดำเนินการเดิม
ทำให้กระบวนการชำระบัญชีสามารถดำเนินต่อไปได้โดยไม่ติดขัด)
3) เอกสารสูญหาย หากเอกสารสูญหายและไม่สามารถติดตามได้
ผู้ชำระบัญชีควรใช้เอกสารทุติยภูมิ เช่น งบการเงินสุดท้ายที่ผู้สอบบัญชีรับรอง รายงานการสอบบัญชี
หรือความเคลื่อนไหวใน Statement ของธนาคาร ในกรณีที่ไม่มีเอกสารครบถ้วน
อาจให้คณะกรรมการดำเนินการชุดเดิมทำหนังสือรับรองรายการที่เกิดขึ้นเพื่อใช้ประกอบการจัดทำงบดุล
ณ วันรับมอบ
4) การดำเนินคดี
ผู้ชำระบัญชีมีอำนาจแจ้งความดำเนินคดีอาญาตามมาตรา 133/2 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์
แก่คณะกรรมการที่ไม่ส่งมอบทรัพย์สินพร้อมด้วยสมุดบัญชีและเอกสารหลักฐาน
3.2 การประกาศโฆษณา
และการแจ้งให้เจ้าหนี้ยื่นคำทวงหนี้แก่ผู้ชำระบัญชี (ม. 79)
ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่ในการดำเนินการเพื่อแจ้งให้เจ้าหนี้และผู้เกี่ยวข้องทราบเกี่ยวกับการเลิกสหกรณ์
และเปิดโอกาสให้ยื่นคำทวงหนี้ ดังนี้
1) แจ้งเป็นหนังสือ ผู้ชำระบัญชีต้องแจ้งเป็นหนังสือไปยังเจ้าหนี้ทุกคนที่ปรากฏชื่อในสมุดบัญชีหรือเอกสารของสหกรณ์
ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่จดทะเบียนผู้ชำระบัญชี
เพื่อแจ้งให้ทราบว่าสหกรณ์เลิกและให้ยื่นคำทวงหนี้ (การแจ้งเจ้าหนี้โดยตรง ต้องส่งจดหมายลงทะเบียนแจ้งไปยังเจ้าหนี้ทุกรายที่มีชื่อปรากฏในสมุดบัญชีหรือเอกสารของสหกรณ์
โดยให้เวลาเจ้าหนี้ยื่นคำทวงหนี้ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้ง) หากผู้ชำระบัญชีละเลยไม่แจ้งเจ้าหนี้
และทำการแบ่งทรัพย์สินคืนสมาชิกไปจนหมด ทำให้เจ้าหนี้ไม่ได้รับชำระหนี้
ผู้ชำระบัญชีอาจต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่เจ้าหนี้นั้นเป็นการส่วนตัวในฐานละเมิดการปฏิบัติหน้าที่
2) ประกาศโฆษณา ต้องทำการประกาศโฆษณาในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อย
2 วันติดต่อกัน หรือประกาศโฆษณาทางอื่น (เช่น ปิดประกาศ ณ
ที่ว่าการอำเภอ ตลาดชุมชน สื่อออนไลน์ของจังหวัด สื่อท้องถิ่น เป็นต้น)
เพื่อให้เจ้าหนี้และผู้เกี่ยวข้องทราบโดยทั่วกัน
การปฏิบัติตามมาตรา 79
เป็นขั้นตอนสำคัญในการเริ่มต้นกระบวนการชำระหนี้
และเป็นกลไกทางกฎหมายที่ให้ความคุ้มครองแก่เจ้าหนี้และผู้ชำระบัญชีเอง
ผลทางกฎหมายของการไม่ยื่นคำทวงหนี้
(มาตรา 84)
มาตรา 84 กำหนดกลไกเพื่อป้องกันความล่าช้าจากการที่เจ้าหนี้เพิกเฉยต่อการทวงหนี้
การวางเงิน ถ้าเจ้าหนี้คนใดมิได้ทวงถามให้ชำระหนี้
ผู้ชำระบัญชีต้องวางเงินสำหรับจำนวนหนี้นั้นไว้ต่อนายทะเบียนสหกรณ์
เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้
และให้ผู้ชำระบัญชีมีหนังสือแจ้งการที่ได้วางเงินไปยังเจ้าหนี้โดยไม่ชักช้า
อายุความเสียสิทธิ ถ้าเจ้าหนี้ไม่มารับเงินที่ผู้ชำระบัญชีวางไว้ต่อนายทะเบียนสหกรณ์ภายในกำหนด
2 ปี นับแต่วันที่วางเงินไว้ เจ้าหนี้ย่อมหมดสิทธิในเงินจำนวนนั้น เงินนี้จะถูกส่งเป็นรายได้ของสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย
การวางเงินตามมาตรา 84
นี้เป็นการปฏิบัติที่สำคัญยิ่งต่อการปกป้องผู้ชำระบัญชีจากความรับผิดชอบในอนาคต
หากผู้ชำระบัญชีละเลยการวางเงิน และนำทรัพย์สินไปจัดสรรคืนสมาชิกก่อน
อาจทำให้ผู้ชำระบัญชีต้องรับผิดชอบต่อเจ้าหนี้ในภายหลังได้
3.3
การจัดทำงบการเงินของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร ณ วันที่เลิก (ม. 80)
เมื่อผู้ชำระบัญชีรับมอบทรัพย์สินและเอกสารแล้ว
จะต้องดำเนินการจัดทำงบการเงินของสหกรณ์โดยไม่ชักช้า
(ตามแนวทางปฏิบัติกำหนดให้ควรแล้วเสร็จภายใน 60
วันนับแต่วันจดทะเบียนผู้ชำระบัญชี)
1) การจัดทำงบการเงิน
งบการเงินที่จัดทำขึ้นนี้ (งบการเงิน ณ วันที่เลิก)
จะครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่สิ้นปีทางบัญชีครั้งล่าสุดที่ผู้สอบบัญชีให้ความเห็น
จนถึงวันที่เลิก
2) การตรวจสอบโดยผู้สอบบัญชี
ผู้ชำระบัญชีต้องเสนองบการเงินนั้นให้ผู้สอบบัญชีที่นายทะเบียนสหกรณ์แต่งตั้งตรวจสอบและแสดงความเห็นต่องบการเงินนั้น
3.4
เสนอรายงานต่อนายทะเบียนสหกรณ์ (การอนุมัติงบการเงิน ม. 80)
หลังจากผู้สอบบัญชีได้ตรวจสอบและรับรองงบการเงินแล้ว
ผู้ชำระบัญชีต้องนำเสนอเพื่อขออนุมัติ ดังนี้
1) กรณีที่ประชุมใหญ่ ผู้ชำระบัญชีต้องเสนองบการเงินนั้นต่อที่ประชุมใหญ่ของสหกรณ์เพื่อพิจารณาอนุมัติก่อน
2) การเสนอต่อผู้มีอำนาจ
หากที่ประชุมใหญ่มีมติอนุมัติแล้ว
ผู้ชำระบัญชีจึงนำงบการเงินพร้อมรายงานการอนุมัติเสนอต่อนายทะเบียนสหกรณ์
กรณีไม่สามารถประชุมใหญ่อนุมัติได้
หากไม่สามารถเรียกประชุมใหญ่ได้
หรือสมาชิกมาไม่ครบองค์ประชุม (โดยเฉพาะสหกรณ์ที่มีสมาชิกเหลือน้อยกว่า 10 คน) หรือไม่สามารถอนุมัติงบการเงินได้ ผู้ชำระบัญชีต้องเสนองบการเงินที่ผู้สอบบัญชีตรวจสอบและรับรองแล้วต่อนายทะเบียนสหกรณ์เพื่ออนุมัติ
ในทางปฏิบัติ นายทะเบียนสหกรณ์ได้มอบอำนาจให้ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมสหกรณ์
พื้นที่ 1 – 2 หรือสหกรณ์จังหวัด ในฐานะรองนายทะเบียนสหกรณ์ เป็นผู้อนุมัติงบการเงินแทน
(คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ ที่ 4/2562)
ความยืดหยุ่นในกรณีที่ประชุมใหญ่ไม่สามารถเกิดขึ้นได้นี้
เป็นการรับรองว่ากระบวนการชำระบัญชีจะไม่หยุดชะงัก
เพียงเพราะความขัดข้องในการจัดองค์ประชุมของสหกรณ์ที่เลิกไปแล้ว
4. การจัดการทรัพย์สินและหนี้สิน
4.1 การจัดการทรัพย์สิน
(Asset
Management) (ม. 81(5))
ผู้ชำระบัญชีมีอำนาจในการจำหน่ายทรัพย์สินของสหกรณ์
(ม. 81(5)) โดยต้องดำเนินการอย่างระมัดระวังและคำนึงถึงผลประโยชน์สูงสุดของสหกรณ์
4.1.1
เงินสดและเงินฝากธนาคาร
ผู้ชำระบัญชีต้องเก็บรักษาเงินสดไว้ในมือได้ไม่เกิน
1,000 บาท
และให้นำเงินสดที่เกินกว่านั้นไปฝากไว้ในธนาคารในนามของผู้ชำระบัญชีสหกรณ์ สำหรับเงินฝากธนาคารเดิมของสหกรณ์
ผู้ชำระบัญชีต้องติดต่อธนาคารเพื่อโอนบัญชีจากชื่อผู้ฝากเดิมเป็นชื่อผู้ชำระบัญชี
โดยแนบคำสั่งแต่งตั้งเป็นหลักฐาน (คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ที่ 146/2546)
4.1.2
การเร่งรัดหนี้สิน (ลูกหนี้)
ผู้ชำระบัญชีต้องจัดทำกระดาษทำการลูกหนี้
รวบรวมหลักฐานการเป็นหนี้
และจัดทำหนังสือทวงหนี้เพื่อเร่งรัดหนี้สินให้กลับคืนมาโดยเร็ว
1) หนี้ใกล้ขาดอายุความ
หากเป็นหนี้ค้างนานใกล้จะขาดอายุความ ผู้ชำระบัญชีควรให้ลูกหนี้ทำหนังสือรับสภาพหนี้เพื่อขยายอายุความ
(ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์)
2) การฟ้องร้องดำเนินคดี
ผู้ชำระบัญชีมีอำนาจดำเนินคดีแพ่งในนามของสหกรณ์ หากหนี้มีจำนวนมาก มีหลักฐานสมบูรณ์
และคุ้มค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี ก็ควรดำเนินการทางศาล
3) การตัดหนี้สูญ หากมีการติดตามจนถึงที่สุดแล้ว
(ต้องมีหลักฐานการติดตามจนถึงที่สุดประกอบการพิจารณาของผู้สอบบัญชี) แต่ยังได้รับชำระคืนไม่ครบถ้วน
(เช่น ลูกหนี้เป็นบุคคลล้มละลาย, หนี้ขาดอายุความ,
หรือติดต่อลูกหนี้ไม่ได้) ให้ผู้ชำระบัญชีปิดบัญชีลูกหนี้ไป
บัญชีเลิกกิจการ และรายงานข้อเท็จจริงไว้ในรายงานการชำระบัญชี
กรณีที่มีนโยบายรัฐให้ชะลอการฟ้องร้องเกษตรกร
(เช่น สมาชิกกองทุนฟื้นฟูฯ)
ผู้ชำระบัญชีต้องตรวจสอบคุณสมบัติของลูกหนี้อย่างเคร่งครัดก่อนดำเนินการชะลอ
เพื่อไม่ให้เกิดความเสียหายแก่กองทรัพย์สิน
4.1.3
หลักเกณฑ์การจำหน่ายทรัพย์สินถาวรและสินค้าคงเหลือ
ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่ต้องจำหน่ายทรัพย์สินของสหกรณ์ตามคำแนะนำที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ ที่ 146/2546
ได้กำหนดหลักเกณฑ์การจำหน่ายทรัพย์สินเพื่อความโปร่งใส ดังนี้
ทรัพย์สินมูลค่าสูง สินค้าคงเหลือหรือสินทรัพย์ถาวรที่มีมูลค่าตั้งแต่
50,000 บาทขึ้นไป ที่คาดว่าจะจำหน่ายได้ในคราวเดียวกัน ต้องกระทำโดยวิธี ประกวดราคา เพื่อป้องกันการสมยอมราคาและการทุจริต
จะใช้วิธีตกลงราคาหรือวิธีพิเศษไม่ได้
เว้นแต่จะมีเหตุผลความจำเป็นอย่างยิ่งและได้รับความเห็นชอบจากนายทะเบียน
หลักความโปร่งใส การจำหน่ายทรัพย์สินทั้งหมดต้องทำอย่างเปิดเผยและพยายามหาทางขายให้ได้ราคาสูงที่สุด
การจำหน่ายทรัพย์สินโดยไม่ปฏิบัติตามวิธีการประกวดราคาสำหรับรายการมูลค่าสูง
อาจถูกยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้บุคคลภายนอกโดยสุจริตตามมาตรา 82 ได้ นอกจากนี้
การละเลยข้อจำกัดที่กำหนดโดยนายทะเบียนสหกรณ์ (ผ่านคำแนะนำ)
อาจถูกพิจารณาว่าเป็นการกระทำโดยประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง
ซึ่งอาจนำไปสู่ความรับผิดทางแพ่งของผู้ชำระบัญชี
หากการกระทำนั้นส่งผลให้สหกรณ์เสียประโยชน์
กรณีที่ดินมีเงื่อนไข หากสหกรณ์มีที่ดินที่ได้รับบริจาคโดยมีเงื่อนไข
เช่น ระบุให้โอนแก่ผู้ใด หากเลิกสหกรณ์ ผู้ชำระบัญชีต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ
โดยหลักกฎหมายกลุ่มเกษตรกร/สหกรณ์
ทรัพย์สินที่เหลือต้องโอนให้กลุ่มเกษตรกรอื่นหรือตามมติที่ประชุมใหญ่ การจะโอนให้ผู้ใดตามเงื่อนไข
อาจขัดต่อเจตนารมณ์ของกฎหมายสหกรณ์ที่ต้องการให้ทรัพย์สินหมุนเวียนในระบบสหกรณ์
ผู้ชำระบัญชีควรหารือกับนายทะเบียนหรือฝ่ายกฎหมายก่อนดำเนินการ
4.2
การจัดการเกี่ยวกับหนี้สิน
4.2.1 ลำดับการชำระหนี้
(ม. 83)
ผู้ชำระบัญชีต้องจัดการชำระหนี้สินของสหกรณ์ที่ยังคงค้างชำระอยู่ให้หมดสิ้นไป
ตามมาตรา 83 แต่ก่อนการจ่ายคืนแก่เจ้าหนี้ทั่วไป
ผู้ชำระบัญชีต้องจัดการชำระหนี้ตามลำดับความสำคัญ ดังนี้
ค่าธรรมเนียม ค่าภาระติดพัน
และค่าใช้จ่ายที่ต้องเสียตามสมควรในการชำระบัญชี
ผู้ชำระบัญชีต้องจัดการชำระก่อนหนี้รายอื่นทั้งหมด ซึ่งค่าใช้จ่ายนี้รวมถึง
ค่าโฆษณา ค่าธรรมเนียมศาล ค่าจ้างทนายความที่จำเป็นต่อการสะสางกิจการ และค่าใช้จ่ายในการติดตามหนี้
ในกรณีที่มีหนี้บุริมสิทธิตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
(ม. 251) เช่น ภาษีอากรค้างจ่าย ค่าจ้างแรงงาน จะต้องจ่ายหนี้บุริมสิทธินั้นก่อน
หนี้สามัญ เช่น เจ้าหนี้การค้า
เจ้าหนี้เงินกู้ หากสหกรณ์มีทรัพย์สินไม่เพียงพอชำระหนี้ทั้งหมด
ผู้ชำระบัญชีจะต้องเฉลี่ยทรัพย์สินที่เหลือให้แก่เจ้าหนี้ทุกรายอย่างเสมอภาคกัน
4.2.2
การประนอมหนี้และการวางเงิน (ม. 84)
1) การประนอมหนี้ ผู้ชำระบัญชีมีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความกับเจ้าหนี้ได้
หากพิจารณาแล้วเห็นว่าเป็นประโยชน์หรือได้ผลดีแก่สหกรณ์ (ม. 81 (4))
2) การวางเงินแก่เจ้าหนี้
หากเจ้าหนี้คนใดมิได้ทวงถามให้ชำระหนี้ ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่ต้องนำเงินเท่าจำนวนหนี้นั้นไป
วางไว้ต่อนายทะเบียนสหกรณ์ เพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้นั้น
ผลทางกฎหมาย เจ้าหนี้ย่อมหมดสิทธิในเงินจำนวนนั้น
หากไม่รับเงินไปภายในกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ผู้ชำระบัญชีวางเงินไว้ต่อนายทะเบียนสหกรณ์
และนายทะเบียนสหกรณ์จะต้องจัดส่งเงินจำนวนนั้นเป็นรายได้ของสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย
4.2.3
การจัดการเงินอุดหนุนของรัฐคงเหลือ
เงินอุดหนุนที่สหกรณ์หรือกลุ่มเกษตรกรได้รับจากรัฐ
(เช่น เงินกองทุนฟื้นฟูอาชีพตามโครงการลดภาระหนี้เกษตรกร
หรือเงินกองทุนส่งเสริมพัฒนากลุ่มอาชีพ) ซึ่งมีลักษณะเป็นเงินอุดหนุนจ่ายขาด
เมื่อสหกรณ์เลิกแล้วและวัตถุประสงค์ในการใช้จ่ายหมดไป หากยังมีจำนวนเงินคงเหลือปรากฏอยู่ในบัญชีเงินฝากธนาคาร
ผู้ชำระบัญชี จะต้องส่งคืนเงินอุดหนุนที่คงเหลือทั้งหมดพร้อมดอกเบี้ยเงินฝากธนาคาร
นำส่งคืนคลังเป็นรายได้แผ่นดิน (หนังสือกรมส่งเสริมสหกรณ์ที่ กษ 1115/1965
ลงวันที่ 23 มีนาคม 2564 เรื่อง แนวปฏิบัติการชำระบัญชีกรณีเงินอุดหนุนของกรมส่งเสริมสหกรณ์)
4.3
การดำเนินการเมื่อทรัพย์สินของสหกรณ์คงเหลือจากการชำระหนี้ (ม. 86)
เมื่อผู้ชำระบัญชีได้ชำระหนี้สินของสหกรณ์ครบถ้วนแล้ว
หากยังมีทรัพย์สินเหลืออยู่เท่าใด ให้ดำเนินการจ่ายตามลำดับ ดังต่อไปนี้
1) จ่ายคืนเงินค่าหุ้นให้แก่สมาชิกไม่เกินมูลค่าหุ้นที่ชำระแล้ว
หากไม่สามารถจ่ายคืนได้ภายในเวลาชำระบัญชี
ให้ผู้ชำระบัญชีวางเงินเท่าจำนวนค่าหุ้นที่ยังจ่ายคืนไม่ครบถ้วนนั้นไว้ต่อนายทะเบียนสหกรณ์เพื่อจ่ายในภายหลัง
2) จ่ายเงินปันผลตามหุ้น
จ่ายเป็นเงินปันผลตามหุ้นที่ชำระแล้ว แต่ต้องไม่เกินอัตราที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
3) จ่ายเงินเฉลี่ยคืน จ่ายเป็นเงินเฉลี่ยคืนให้แก่สมาชิกตามส่วนธุรกิจที่สมาชิกได้ทำไว้กับสหกรณ์
4) โอนทรัพย์สินส่วนเกิน
หากยังมีทรัพย์สินเหลืออยู่อีก ให้ผู้ชำระบัญชีโอนให้แก่สหกรณ์อื่น
หรือสันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย ตามมติที่ประชุมใหญ่
หรือด้วยความเห็นชอบของนายทะเบียนสหกรณ์
ในกรณีที่ไม่อาจเรียกประชุมใหญ่ได้ภายในสามเดือนนับแต่วันที่ชำระบัญชีเสร็จ
ทั้งนี้ การโอนทรัพย์สินที่เหลือให้กับหน่วยงานอื่นที่ไม่ใช่สหกรณ์หรือสันนิบาตสหกรณ์
เป็นการกระทำที่ขัดต่อบทบัญญัติของกฎหมาย
5. การรายงานความเคลื่อนไหวและการเสร็จสิ้นการชำระบัญชี
5.1
การเสนอรายงานความเคลื่อนไหวระหว่างการชำระบัญชี (ม. 85)
ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่รายงานผลการปฏิบัติงานอย่างสม่ำเสมอ
ตามมาตรา 85
ผู้ชำระบัญชีต้องเสนอรายงานต่อนายทะเบียนสหกรณ์ ทุกระยะหกเดือน
เพื่อแสดงการจัดการที่ได้ดำเนินการไป
และแสดงให้เห็นความเป็นไปของบัญชีที่ชำระอยู่นั้น
โดยรายงานดังกล่าวต้องทำตามแบบที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
เนื้อหาและข้อกำหนดของรายงาน
1) รายงานต้องแสดงรายละเอียดเกี่ยวกับการเรียกหนี้สินคืน
การชำระหนี้ การจัดการทรัพย์สิน อุปสรรคในการชำระบัญชี
และกำหนดเวลาที่คาดว่าจะเสร็จสิ้น
2)
รายงานนี้ให้สมาชิก ทายาทของสมาชิกผู้ตาย
และเจ้าหนี้ทั้งหลายของสหกรณ์ตรวจดูได้โดยไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม
3) หากนายทะเบียนสหกรณ์พิจารณาแล้วเห็นว่ามีข้อบกพร่องในการชำระบัญชี
นายทะเบียนสหกรณ์มีอำนาจสั่งให้ผู้ชำระบัญชีแก้ไขข้อบกพร่อง
และรายงานต่อนายทะเบียนสหกรณ์ใหม่ได้ การมีอำนาจในการสั่งให้แก้ไขข้อบกพร่องนี้เป็นการกำกับดูแลเพื่อให้ผู้ชำระบัญชีปฏิบัติหน้าที่ด้วยความระมัดระวังและโปร่งใส
โดยเฉพาะในกรณีที่มีความล่าช้าหรือข้อสงสัยเกี่ยวกับความถูกต้องของบัญชี
5.2
การจัดทำรายงานการชำระบัญชีและรายการย่อของบัญชีที่ชำระ (ม. 87)
เมื่อผู้ชำระบัญชีดำเนินการสะสางกิจการของสหกรณ์เสร็จสิ้นแล้ว
จะต้องจัดทำรายงานขั้นสุดท้าย ดังนี้
1) จัดทำรายงานการชำระบัญชี
และรายการย่อของบัญชีที่ชำระ
2) การตรวจสอบ โดยเสนอรายงานดังกล่าวให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบและรับรอง
3) การเสนอขอถอนชื่อ ผู้ชำระบัญชีต้องเสนอรายงานที่ผู้สอบบัญชีรับรองแล้วต่อนายทะเบียนสหกรณ์
ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ผู้สอบบัญชีรับรอง
5.3
การสิ้นสุดการชำระบัญชีและการถอนชื่อสหกรณ์ออกจากทะเบียน (ม. 87)
เมื่อนายทะเบียนสหกรณ์ให้ความเห็นชอบด้วยรายงานการชำระบัญชีที่ผู้สอบบัญชีรับรองแล้ว
ให้ถือเป็นที่สุดแห่งการชำระบัญชี
และนายทะเบียนสหกรณ์จะมีคำสั่งให้ถอนชื่อสหกรณ์ออกจากทะเบียน
5.4
การส่งมอบบรรดาสมุดบัญชีและเอกสารทั้งหลาย (ม. 88)
หลังจากนายทะเบียนสหกรณ์ให้ความเห็นชอบในการชำระบัญชีและถอนชื่อสหกรณ์ออกจากทะเบียนแล้ว
ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่ตามมาตรา 88
ที่จะต้องส่งมอบบรรดาสมุดบัญชีและเอกสารทั้งหลายของสหกรณ์ที่ได้ชำระบัญชีเสร็จแล้วนั้นแก่นายทะเบียนสหกรณ์
ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่นายทะเบียนสหกรณ์ให้ความเห็นชอบ
โดยนายทะเบียนสหกรณ์จะเก็บรักษาสมุดบัญชีและเอกสารเหล่านี้ไว้เป็นเวลา 2 ปี นับแต่วันที่ถอนชื่อสหกรณ์ออกจากทะเบียน ในช่วงเวลานี้
ผู้มีส่วนได้เสียสามารถตรวจดูเอกสารดังกล่าวได้โดยไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม
5.5
อายุความภายหลังการถอนชื่อสหกรณ์ (ม. 89)
การสิ้นสุดกระบวนการชำระบัญชีและถอนชื่อออกจากทะเบียน
มีผลผูกพันทางกฎหมายโดยตรงต่ออายุความในการฟ้องร้อง มาตรา 89
กำหนดว่า ในคดีฟ้องเรียกหนี้สินที่สหกรณ์ สมาชิก
หรือผู้ชำระบัญชีเป็นลูกหนี้อยู่ในฐานะเช่นนั้น ห้ามมิให้ฟ้องเมื่อพ้นกำหนด 2
ปี นับแต่วันที่นายทะเบียนสหกรณ์ถอนชื่อสหกรณ์ออกจากทะเบียน บทบัญญัตินี้ถือเป็นการปิดกั้นโอกาสที่สหกรณ์ที่เลิกกิจการไปแล้วจะถูกฟ้องร้องจากหนี้สินที่เกี่ยวข้องภายหลังจากการชำระบัญชีสิ้นสุดลง
6. การชำระบัญชีสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรที่ล้มละลาย
การชำระบัญชีสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรที่ล้มละลายนั้น
กฎหมายว่าด้วยสหกรณ์กำหนดให้นำบทบัญญัติแห่งกฎหมายว่าด้วยล้มละลายมาใช้บังคับ
1) เหตุที่สหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรล้มละลาย
สหกรณ์ย่อมเลิกด้วยเหตุหนึ่งเหตุใด
รวมถึงเหตุ ล้มละลาย (ม. 70 (4)) ในกรณีนี้
การชำระบัญชีจะต้องเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยล้มละลาย
1.1) อำนาจของผู้ชำระบัญชีในการร้องขอ
ผู้ชำระบัญชีมีอำนาจร้องขอต่อศาลเพื่อสั่งให้สหกรณ์ล้มละลายได้ตามมาตรา 81(7)
แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
1.2)
เงื่อนไขในการร้องขอ การร้องขอต้องกระทำเมื่อปรากฏว่า เงินค่าหุ้น
หรือเงินลงทุนได้ใช้เสร็จหมดแล้ว แต่ทรัพย์สินก็ยังไม่เพียงพอแก่การชำระหนี้สิน หลักการเดียวกันนี้กำหนดไว้ในมาตรา
88 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 (พ.ร.บ.
ล้มละลายฯ)
สำหรับกรณีที่ผู้ชำระบัญชีของนิติบุคคลอาจยื่นคำร้องขอให้สั่งล้มละลายได้
2) การดำเนินการทางศาล
เมื่อผู้ชำระบัญชีพิจารณาแล้วว่าสหกรณ์อยู่ในสถานะมีหนี้สินล้นพ้นตัว
ควรดำเนินการยื่นคำร้องขอต่อศาลชั้นต้นที่มีอำนาจพิจารณาคดีล้มละลาย
ผลของคำสั่งศาล เมื่อศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว
จะมีการโฆษณาคำสั่งนั้นในราชกิจจานุเบกษาและหนังสือพิมพ์
เพื่อแจ้งกำหนดเวลาให้เจ้าหนี้ทั้งหลายเสนอคำขอรับชำระหนี้ต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์
(ม. 28 พ.ร.บ. ล้มละลายฯ)
ข้อพึงระวัง หากเจ้าหนี้ไม่ยื่นคำขอรับชำระหนี้ภายในระยะเวลาที่กำหนด
อาจเป็นเหตุให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกการล้มละลาย (ม. 135 พ.ร.บ. ล้มละลายฯ) ซึ่งจะทำให้สิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้ยังคงอยู่
และผู้ชำระบัญชีเดิมอาจต้องกลับมาดำเนินการชำระสะสางหนี้สินต่อไปตาม พ.ร.บ.
สหกรณ์ฯ
6.3
การปฏิบัติงานของผู้ชำระบัญชี
เมื่อศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว
หน้าที่ในการชำระบัญชีจะเปลี่ยนไปอยู่ภายใต้อำนาจของ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์
ตามกฎหมายว่าด้วยล้มละลาย การปฏิบัติงานของผู้ชำระบัญชีเดิม (ภายใต้ พ.ร.บ.
สหกรณ์ฯ) จะสิ้นสุดลง
และต้องดำเนินการติดตามผลการปฏิบัติงานของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์อย่างใกล้ชิด
โดยเฉพาะการติดตามคำสั่งปิดคดีจากศาล
6.4
การสิ้นสุดการชำระบัญชีในกรณีล้มละลาย
การชำระบัญชีในกรณีล้มละลายจะถือว่าเสร็จสิ้นเมื่อศาลล้มละลายได้มีคำสั่ง
ปิดคดี ตามมาตรา 133 แห่ง พ.ร.บ. ล้มละลายฯ
การถอนชื่อสหกรณ์ ผู้ชำระบัญชีต้องนำคำสั่งปิดคดีจากเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์
มาใช้ประกอบการจัดทำรายงานการชำระบัญชี (ม. 87 แห่ง
พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ) และเสนอต่อรองนายทะเบียนสหกรณ์
เพื่อถอนชื่อสหกรณ์ออกจากทะเบียน
ข้อยกเว้นการทำรายการย่อ
ตามแนวทางปฏิบัติของนายทะเบียนสหกรณ์ กำหนดว่า
ในกรณีที่สหกรณ์ล้มละลายและศาลมีคำสั่งปิดคดีแล้ว ผู้ชำระบัญชี
มิต้องจัดทำรายการย่อของบัญชีที่ชำระ ตามมาตรา 87 แห่ง พ.ร.บ. สหกรณ์ฯ
ทรัพย์สินปรากฏขึ้นใหม่ภายหลัง
หากมีทรัพย์สินของสหกรณ์ปรากฏขึ้นใหม่ภายหลังศาลมีคำสั่งปิดคดีแล้ว
จะเป็นอำนาจหน้าที่ของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ในการขอให้ศาลเปิดคดีใหม่ตามมาตรา 134 แห่ง พ.ร.บ. ล้มละลายฯ
ตารางที่ 1
เปรียบเทียบกระบวนการสิ้นสุดการชำระบัญชี (กรณีปกติกับกรณีล้มละลาย)
|
รายการ |
กรณีปกติ |
กรณีล้มละลาย |
|
ผู้จัดการทรัพย์สิน/หนี้สิน |
ผู้ชำระบัญชี (ที่นายทะเบียนตั้ง) |
เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ (กรมบังคับคดี) |
|
เอกสารสิ้นสุด (ม. 87) |
1. รายงานการชำระบัญชี 2. รายการย่อของบัญชีที่ชำระ |
1. รายงานการชำระบัญชี 2. สำเนาคำสั่งปิดคดีของศาล |
|
การรับรองบัญชี |
ต้องผ่านการรับรองจาก “ผู้สอบบัญชี” (กรมตรวจบัญชีฯ) |
“มิต้องจัดทำรายการย่อของบัญชี” (ไม่ต้องผ่านผู้สอบบัญชี) |
|
การเก็บรักษาเอกสาร (ม. 88) |
2 ปี นับแต่วันถอนชื่อ |
จนกว่าศาลจะมีคำสั่งยกเลิกล้มละลาย |
7. ปัญหา อุปสรรค
ในการชำระบัญชีสหกรณ์และการชำระบัญชีกลุ่มเกษตรกร และแนวทางแก้ไข
ในการปฏิบัติงานชำระบัญชี
มักพบปัญหาและอุปสรรคหลายประการ ซึ่งหากไม่มีแนวทางแก้ไขที่ชัดเจน
อาจทำให้กระบวนการยืดเยื้อหรือติดขัด ผู้ชำระบัญชีควรใช้ความรู้ความสามารถในการบริหารจัดการและใช้ดุลพินิจตามกฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหา
ดังนี้
ตารางที่ 2
ปัญหาเกี่ยวกับการรับมอบทรัพย์สินและเอกสาร
|
ปัญหา/อุปสรรค |
แนวทางแก้ไข |
หลักการทางปฏิบัติ |
|
กรรมการไม่ให้ความร่วมมือ/ไม่ส่ง
มอบทรัพย์สิน เอกสาร |
1. เร่งรัดโดยหนังสือ:
ทำหนังสือแจ้ง/ทวงถามไปยังผู้รับผิดชอบ 2. มาตรการทางกฎหมาย:
แจ้งความดำเนินคดีตามมาตรา 133/2
|
ผู้ชำระบัญชีไม่สามารถดำเนินการต่อได้หากไม่ได้รับมอบ
ต้องใช้มาตรการทางกฎหมายให้ถึงที่สุด |
|
สมุดบัญชี/เอกสารหลักฐานสำคัญสูญหาย
(บัญชีย่อยลูกหนี้, สัญญากู้) |
1. ใช้ข้อมูลทุติยภูมิ:
ใช้รายงานผู้สอบบัญชีปีสุดท้าย, Statement ธนาคาร
หรือกระดาษทำการของสำนักงานตรวจบัญชีสหกรณ์ 2. รับรองเอกสาร:
ให้คณะกรรมการชุดสุดท้ายทำหนังสือรับรองรายการที่เกิดขึ้น
เพื่อใช้ประกอบการจัดทำงบ ม. 80 |
การยอมรับหลักฐานที่ไม่สมบูรณ์เป็นวิธีทางปฏิบัติเพื่อหลีกเลี่ยงความติดขัดในการชำระบัญชีที่ดำเนินมานาน |
|
กรรมการผู้ต้องรับผิดชอบในการส่งมอบเสียชีวิต |
มาตรการทางปกครอง:
แจ้งมาตรการบังคับทางปกครองไปยังทายาทผู้รับมรดก หรือผู้จัดการมรดก |
ใช้กฎหมายวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองเพื่อหาช่องทางติดตามทรัพย์สิน/เอกสารจากบุคคลที่เกี่ยวข้องทางกฎหมาย |
ตารางที่ 3 ปัญหาเกี่ยวกับการจัดการทรัพย์สินและหนี้สิน
|
ปัญหา/อุปสรรค |
แนวทางแก้ไข |
หลักการทางปฏิบัติ |
|
หนี้สินขาดอายุความ
(ลูกหนี้ปฏิเสธการชำระหนี้) |
หากหนี้ขาดอายุความแล้ว
การเรียกคืนถือเป็นรายรับจากการเลิกกิจการ ผู้ชำระบัญชีต้องติดตามทวงถามจนถึงที่สุด
หากไม่สำเร็จให้ปิดเข้าบัญชีเลิกกิจการ |
หนี้ขาดอายุความแล้วจะฟ้องร้องไม่ได้
แต่หากลูกหนี้ยอมชำระคืน ถือเป็นรายรับ |
|
การจำหน่ายทรัพย์สินมูลค่าสูง (เกิน 50,000 บาท) |
ต้องจำหน่ายโดยวิธี
ประกวดราคา ตามคำแนะนำนายทะเบียนสหกรณ์ ที่ 146/2546 |
การดำเนินการโดยวิธีอื่นนอกเหนือจากการประกวดราคา
อาจถือเป็นการฝ่าฝืนคำแนะนำของนายทะเบียนสหกรณ์
และอาจนำไปสู่ความรับผิดชอบของผู้ชำระบัญชี |
|
เจ้าหนี้ไม่ยอมลดหนี้/ประนอมหนี้
และทรัพย์สินไม่เพียงพอ |
1. ขอประนอมหนี้:
เสนอขอประนอมหนี้อีกครั้ง 2. ร้องขอล้มละลาย:
หากดำเนินการถึงที่สุดแล้วและไม่สามารถชำระหนี้ให้เสร็จสิ้นได้
ให้ใช้สิทธิร้องขอต่อศาลให้สหกรณ์ล้มละลาย (ม. 81(7)) |
หากไม่มีทางแก้ไขทางการเงินอื่น
การร้องขอล้มละลายถือเป็นการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ชำระบัญชี
เพื่อให้การชำระบัญชีเสร็จสิ้น |
|
เงินอุดหนุน/เงินกองทุนของรัฐคงเหลือ |
นำส่งคืนคลัง
เป็นรายได้แผ่นดินทั้งหมดพร้อมดอกเบี้ยเงินฝากธนาคาร |
ต้องตรวจสอบว่าเป็นเงินอุดหนุนประเภทจ่ายขาดหรือไม่
หากใช่ ต้องดำเนินการส่งคืนเนื่องจากวัตถุประสงค์สิ้นสุดลง |
ตารางที่ 4 ปัญหาความล่าช้าและการรายงาน
|
ปัญหา/อุปสรรค |
แนวทางแก้ไข |
หลักการทางปฏิบัติ |
|
การเปลี่ยนตัวผู้ชำระบัญชีหลายครั้ง ทำให้งานล่าช้า |
ผู้ชำระบัญชีคนใหม่ต้องทำบันทึก การมอบหมายงานในหน้าที่ผู้ชำระบัญชี
กับผู้ชำระบัญชีคนเดิมเพื่อรับมอบเอกสารและทรัพย์สินให้ครบถ้วน |
การกำหนดให้ผู้ชำระบัญชีคนใหม่และคนเดิมร่วมกันทำบันทึกการมอบงานเป็นการบังคับให้เกิดความชัดเจนใน การส่งมอบงานและเอกสาร |
|
ไม่สามารถรายงานความเคลื่อนไหว
(ม. 85) ได้เนื่องจากขาดเอกสาร |
ต้องรายงานต่อนายทะเบียนสหกรณ์ ทุกระยะ 6 เดือน
เพื่อแจ้งถึงปัญหาอุปสรรคในการชำระบัญชี |
การรายงานทุก 6
เดือน มีวัตถุประสงค์เพื่อให้งานอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของนายทะเบียนฯ
อย่างต่อเนื่อง |
|
กรณีกลุ่มเกษตรกรไม่มีเอกสาร/ทรัพย์สินใด ๆ |
ให้คณะกรรมการบันทึกรับรองว่าไม่มีเอกสารส่งมอบและไม่มีการรับ-จ่ายใด
ๆ หลังวันสิ้นปีบัญชี
จากนั้นผู้ชำระบัญชีจัดทำรายงานการชำระบัญชีและขอถอนชื่อออกจากทะเบียนได้เลย |
เป็นแนวทางที่ยอมรับเพื่อปิดบัญชี กลุ่มเกษตรกรที่ไม่มีกิจกรรมมานานและไม่มีข้อมูล |
8. บทสรุปและข้อเสนอแนะ
8.1 บทสรุปกระบวนการชำระบัญชีที่สำคัญ
การชำระบัญชีสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรเป็นกระบวนการที่มีความซับซ้อนและต้องใช้ความรู้ทางกฎหมายและบัญชีอย่างเคร่งครัด
โดยเฉพาะการปฏิบัติตาม พ.ร.บ. สหกรณ์ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม และ พ.ร.บ.
ล้มละลาย พ.ศ. 2483 และที่แก้ไขเพิ่มเติม จุดแบ่งแยกที่สำคัญในกระบวนการคือ
การได้รับอนุมัติงบการเงิน ณ วันรับมอบทรัพย์สิน (ม. 80)
ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่กำหนดให้ผู้ชำระบัญชีเข้าสู่ขั้นตอนของการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินอย่างเต็มรูปแบบ
ผู้ชำระบัญชีจะต้องรับผิดชอบต่อการสะสางกิจการที่คั่งค้าง
รวมถึงการเร่งรัดหนี้สินที่มีความเสี่ยงขาดอายุความ
การจำหน่ายทรัพย์สินที่มีมูลค่าสูงด้วยวิธีการประกวดราคาเพื่อความโปร่งใส นอกจากนี้
ความระมัดระวังในการจัดการเงินคงเหลือจากเงินอุดหนุนของรัฐเป็นสิ่งจำเป็น
เนื่องจากเงินเหล่านั้นจะต้องถูกนำส่งคืนคลังเป็นรายได้แผ่นดิน
8.2
ข้อเสนอแนะเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการปฏิบัติงาน
การแก้ไขปัญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง
(เช่น ปัญหาเอกสารสูญหาย
ความล่าช้าในการส่งมอบงานระหว่างผู้ชำระบัญชีคนเก่ากับคนใหม่
หรือการไม่สามารถเรียกประชุมใหญ่ได้)
สามารถดำเนินการได้ผ่านการใช้กลไกทางกฎหมายและทางปฏิบัติที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนดไว้
การที่สหกรณ์ที่เลิกแล้วยังคงดำรงอยู่เพื่อการชำระบัญชี (ม. 76) หมายความว่า
ผู้ชำระบัญชีมีอำนาจดำเนินมาตรการทางกฎหมายที่เข้มงวด เช่น การฟ้องร้อง
หรือการดำเนินการทางปกครองกับทายาทของผู้รับผิดชอบเดิมเพื่อติดตามเอกสารหรือทรัพย์สิน
การจัดการความเสี่ยงด้านหนี้สิน
หากสหกรณ์มีหนี้สินล้นพ้นตัวและเจ้าหนี้ไม่ประนีประนอม ผู้ชำระบัญชีควรใช้อำนาจตาม
ม. 81(7) ในการร้องขอต่อศาลให้สหกรณ์ล้มละลาย การดำเนินการนี้จะทำให้ภารกิจชำระบัญชีเปลี่ยนไปอยู่ภายใต้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์
และเมื่อศาลมีคำสั่งปิดคดี จะถือเป็นการสิ้นสุดการชำระบัญชีอย่างสมบูรณ์ตามกฎหมาย
การกำกับดูแลต่อเนื่อง ผู้ชำระบัญชีต้องเสนอรายงานความเคลื่อนไหวทุก
6 เดือน (ม. 85) เพื่อให้นายทะเบียนสหกรณ์กำกับดูแลและสั่งการให้แก้ไขข้อบกพร่องได้
ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการป้องกันความล่าช้าและการทุจริตที่อาจเกิดขึ้นในกระบวนการชำระบัญชี
กฎหมายและกฎที่เกี่ยวข้องกับการเลิกและการชำระบัญชี
กฎหมาย
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542
และที่แก้ไขเพิ่มเติม
พระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483
และที่แก้ไขเพิ่มเติม
พระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง
พ.ศ. 2539 และที่แก้ไขเพิ่มเติม
กฎ
พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยกลุ่มเกษตรกร พ.ศ.
2547
ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์
ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์
ว่าด้วยการกำหนดอำนาจหน้าที่ให้สหกรณ์จังหวัดในฐานะนายทะเบียนกลุ่มเกษตรกรประจำจังหวัด
พ.ศ. 2568
ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์
ว่าด้วยการชำระบัญชีกลุ่มเกษตรกรที่นายทะเบียนสหกรณ์สั่งเลิก พ.ศ. 2564
คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์
คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ ที่ 1/2567
เรื่อง มอบอำนาจหน้าที่ให้พนักงานเจ้าหน้าที่ปฏิบัติการแทนนายทะเบียนสหกรณ์
คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ ที่ 4/2562
เรื่อง มอบอำนาจให้รองนายทะเบียนสหกรณ์ปฏิบัติการแทนนายทะเบียนสหกรณ์ (เพิ่มเติม)
คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ ที่ 2/2562
เรื่อง มอบอำนาจให้รองนายทะเบียนสหกรณ์ปฏิบัติการแทนนายทะเบียนสหกรณ์
คำสั่งนายทะเบียนสหกรณ์ ที่ 146/2546
เรื่อง ให้ผู้ชำระบัญชีสหกรณ์ดำเนินการชำระบัญชีตามคำแนะนำของนายทะเบียนสหกรณ์
ประกาศนายทะเบียนสหกรณ์
ประกาศนายทะเบียนสหกรณ์ เรื่อง
กำหนดอัตราเงินปันผลตามหุ้นที่ชำระแล้วของกลุ่มเกษตรกร ประกาศ ณ วันที่ 30
พฤศจิกายน พ.ศ. 2548
ประกาศนายทะเบียนสหกรณ์ เรื่อง
อัตราเงินปันผลตามหุ้นที่ชำระแล้ว ในกรณีเลิกสหกรณ์ ประกาศ ณ วันที่ 4 เมษายน พ.ศ.
2543
คำแนะนำนายทะเบียนสหกรณ์
คำแนะนำนายทะเบียนสหกรณ์ เรื่อง
หลักเกณฑ์พิจารณาการเปลี่ยนตัวผู้ชำระบัญชี ให้ไว้ ณ วันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ.
2551
คำแนะนำนายทะเบียนสหกรณ์ เรื่อง
วิธีปฏิบัติในการชำระบัญชีสหกรณ์ พ.ศ. 2546
คำพิพากษา
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 170/2477
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 253/2506
คำวินิจฉัยที่ 82/2557
คำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 234/2553
หนังสือ
หนังสือกรมส่งเสริมสหกรณ์ที่ กษ 1115/27
ลงวันที่ 25 กรกฎาคม 2566
เรื่องแนวทางปฏิบัติการชำระบัญชีกรณีปฏิบัติตามกฎหมายล้มละลาย
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น