แนวคิด "แดนดำเนินงาน" ในระบบสหกรณ์ไทยมีความหมายลึกซึ้งกว่าขอบเขตทางภูมิศาสตร์ แต่เป็นเครื่องมือสำคัญในการกำหนด "กลุ่มเป้าหมาย" ที่สหกรณ์จะให้บริการ เพื่อให้การดำเนินงานตามหลักการช่วยเหลือตนเองและช่วยเหลือซึ่งกันและกันเกิดประสิทธิภาพสูงสุด หลักการสำคัญเบื้องหลังการกำหนดแดนดำเนินงานคือการสร้างความมั่นใจว่าสมาชิกมีความสัมพันธ์หรือความต้องการร่วมกัน ซึ่งจะนำไปสู่ความเข้มแข็งขององค์กร นอกจากนี้ การกำหนดแดนดำเนินงานที่ชัดเจนยังช่วยคุ้มครองระบบสหกรณ์โดยรวมมิให้มีท้องที่ดำเนินงานทับซ้อนกัน อันจะนำไปสู่การแข่งขันในการรับสมาชิกและการดำเนินธุรกิจ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพของระบบสหกรณ์ได้
กฎกระทรวงกำหนดลักษณะ
วัตถุประสงค์ และขอบเขตแห่งการดำเนินกิจการของสหกรณ์แต่ละประเภทที่จะรับจดทะเบียน
พ.ศ. 2567
มีแนวคิดสำคัญเรื่องแดนดำเนินงาน โดยการเปลี่ยนจากการกำหนด
"ท้องที่ดำเนินงาน" (Operational Area) โดยตรงในข้อบังคับ
ไปสู่การกำหนดขอบเขตผ่าน "คุณสมบัติของสมาชิก" (Member
Qualifications) กล่าวคือ
แดนดำเนินงานของสหกรณ์จะถูกจำกัดโดยคุณสมบัติของบุคคลที่สามารถเข้ามาเป็นสมาชิกได้นั่นเอง
ซึ่งการกำหนดแดนดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตรและสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน มีสาระสำคัญ
ดังนี้
1.
การกำหนดแดนดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตร (Agricultural
Cooperatives)
สหกรณ์การเกษตรต้องเป็นการรวมตัวกันของสมาชิกผู้ประกอบอาชีพหลักทางการเกษตรกรรม
และโดยหลักแล้วต้องอยู่ภายในพื้นที่อำเภอเดียวกัน หลักการนี้มีขึ้นเพื่อป้องกันไม่ให้สหกรณ์ที่มีวัตถุประสงค์เดียวกันดำเนินธุรกิจแข่งขันกัน
และเพื่อหลีกเลี่ยงการรับสมาชิกซ้ำซ้อน
ซึ่งอาจสร้างความเสียหายต่อระบบสหกรณ์โดยรวม
ข้อยกเว้นและการขยายพื้นที่
แม้ว่าหลักการจะจำกัดพื้นที่ไว้ในระดับอำเภอ
แต่นายทะเบียนสหกรณ์มีอำนาจรับจดทะเบียนสหกรณ์การเกษตรที่มีสมาชิกจากต่างพื้นที่ได้
หากมี
"เหตุอันสมควร" ซึ่งแนวทางปฏิบัติได้ขยายความ
"เหตุอันสมควร" ไว้ดังนี้
1)
เกษตรกรรมลักษณะพิเศษ หากเป็นการรวมกลุ่มของผู้ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเฉพาะทาง เช่น พืชเฉพาะ
หรือสัตว์เฉพาะ เช่น โคนม เกษตรอินทรีย์ ซึ่งมีจำนวนน้อยในระดับอำเภอ
ไม่เพียงพอที่จะดำเนินธุรกิจให้คุ้มทุนได้
ก็สามารถขยายขอบเขตการรับสมาชิกไปยังอำเภอหรือจังหวัดอื่นได้เท่าที่จำเป็น
2)
นโยบายรัฐ สหกรณ์ที่จัดตั้งขึ้นตามมติคณะรัฐมนตรีหรือนโยบายภาครัฐ
สามารถมีสมาชิกเกินกว่าระดับอำเภอได้ เช่น สหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า
ธ.ก.ส. จำกัด ถือเป็นสหกรณ์ตามนโยบาย
จึงได้รับการยกเว้นให้รับสมาชิกได้ทั่วจังหวัด
3)
พื้นที่ติดต่อกัน สหกรณ์การเกษตรระดับอำเภอสามารถขอขยายพื้นที่รับสมาชิกไปยัง ตำบลใกล้เคียงของเขตอำเภอโดยรอบได้เท่าที่จำเป็น
โดยสหกรณ์ต้องชี้แจงเหตุผลความจำเป็นให้นายทะเบียนสหกรณ์พิจารณา ซึ่งมีหลักเกณฑ์ดังนี้
3.1)
ด้านภูมิศาสตร์และการคมนาคม ต้องแสดงให้เห็นว่าสมาชิกในตำบลนั้นๆ
เดินทางมายังสหกรณ์แห่งนี้ได้สะดวกกว่าสหกรณ์ในอำเภอของตนเอง
3.2)
การป้องกันการทับซ้อน ต้องมีแนวทางตรวจสอบเพื่อไม่ให้เกิดการรับสมาชิกซ้ำซ้อนกับสหกรณ์อื่นที่มีอยู่
3.3)
การดำเนินธุรกิจ ต้องแสดงให้เห็นว่าจะไม่ดำเนินธุรกิจในลักษณะที่แข่งขันหรือก่อให้เกิดข้อขัดแย้งกับสหกรณ์เดิมในพื้นที่นั้น
การกำหนดแดนดำเนินงานในข้อบังคับของสหกรณ์การเกษตร
สหกรณ์การเกษตรไม่ต้องกำหนด
"ท้องที่ดำเนินงาน" ในข้อบังคับหมวดทั่วไป
แต่ให้ไปกำหนดขอบเขตพื้นที่ไว้ใน คุณสมบัติของสมาชิก เช่น
"ต้องตั้งบ้านเรือนและประกอบอาชีพเกษตรกรรมอยู่ในอำเภอ.....
จังหวัด.....".
2.
การกำหนดแดนดำเนินงานของสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน (Credit Union
Cooperatives)
กฎกระทรวงฯ
พ.ศ.
2567 ได้กำหนดลักษณะการรวมตัวสำหรับสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน ที่ชัดเจน 3
รูปแบบ
ซึ่งแต่ละรูปแบบจะกำหนดแดนดำเนินงานที่แตกต่างกันออกไปโดยอัตโนมัติ
สหกรณ์ต้องเลือกรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งให้ชัดเจน ซึ่งมีรูปแบบการรวมตัวและแดนดำเนินงาน
ดังนี้
1)
กลุ่มบุคคลในชุมชนเดียวกัน (Community-Based)
1.1)
ลักษณะ เป็นการรวมตัวของผู้ที่อยู่อาศัยในชุมชนเดียวกันหรือใกล้เคียงกัน
ภายในพื้นที่อำเภอเดียวกัน สมาชิกในกลุ่มนี้สามารถประกอบอาชีพได้หลากหลาย
1.2)
แดนดำเนินงานถูกจำกัดไว้ไม่เกินระดับอำเภอ เพื่อป้องกันการดำเนินงานทับซ้อนและการแข่งขันกัน
2)
กลุ่มบุคคลที่ประกอบอาชีพหลักเดียวกัน (Occupational-Based)
2.1)
ลักษณะ เป็นการรวมตัวของผู้ที่ประกอบอาชีพหลักเดียวกัน
หรืออยู่ในสังกัดหน่วยงาน/องค์กรเดียวกัน แต่มีลักษณะสำคัญคือ ไม่มีเงินได้ประจำ
หรือมีรายได้ไม่แน่นอน หรือหน่วยงานต้นสังกัดไม่สามารถหักเงิน ณ
ที่จ่ายส่งให้สหกรณ์ได้ หากหน่วยงานสามารถหักเงิน ณ ที่จ่ายได้
จะต้องไปจัดตั้งเป็นสหกรณ์ออมทรัพย์แทน
2.2)
แดนดำเนินงาน สามารถกำหนดได้เท่าที่จำเป็นแก่การรับสมาชิกตามกลุ่มอาชีพหรือองค์กรนั้นๆ
3)
กลุ่มบุคคลที่มีวงสัมพันธ์ทางสังคม (Associational/Bond-Based)
3.1)
ลักษณะ เป็นการรวมตัวของกลุ่มบุคคล ภายในพื้นที่จังหวัดเดียวกัน ซึ่งมีความเชื่อมโยงกันตาม
วงสัมพันธ์อย่างใดอย่างหนึ่งทางสังคม (เช่น
กลุ่มศาสนา สมาคม) และมีการพบปะหรือทำกิจกรรมร่วมกันอย่างสม่ำเสมอ
3.2)
แดนดำเนินงาน ถูกจำกัดไว้ไม่เกินระดับจังหวัด และกำหนดขอบเขตตามวงสัมพันธ์นั้นๆ
หลักการสำคัญและข้อปฏิบัติสำหรับการกำหนดแดนดำเนินงานของสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน
1)
ป้องกันการแข่งขัน การจำกัดแดนดำเนินงานของสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อไม่ให้สหกรณ์แข่งขันกันรับสมาชิกและดำเนินธุรกิจในลักษณะที่มุ่งแสวงหากำไรเหมือนสถาบันการเงินทั่วไป
2)
การแก้ไขข้อบังคับ สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนที่จัดตั้งอยู่เดิม
จะต้องทบทวนและจำแนกตนเองให้อยู่ในกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งจาก 3
กลุ่มข้างต้น และแก้ไขข้อบังคับให้สอดคล้อง
การกำหนดบทเฉพาะกาล
สำหรับสมาชิกเดิมที่รับไว้ก่อนกฎกระทรวงฯ มีผลบังคับใช้ (25
พฤษภาคม 2568) แต่มีคุณสมบัติไม่ตรงตามรูปแบบใหม่ที่สหกรณ์เลือก
ให้ยังคงเป็นสมาชิกต่อไปได้ โดยต้องมีการกำหนด บทเฉพาะกาล ไว้ในข้อบังคับ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น